فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک»

چکیده حکومت ملّی آذربایجان و حوادث شیرین و تلخ آذربایجان در سال­های 1325 ـ 1324 یکی از جنجالی‌ترین و مهم­ترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید، که به رغم پدید آمدن آثار نوشتاری و پژوهش­های نسبی انجام شده در بارۀ آن واقعه، یکی از موضوعات مغفول ماندۀ تاریخ آذربایجان می­باشد. با این حال عده­ای از متصدیان امر آن واقعه برای بازگویی خاطرات آن دوران اقداماتی انجام داده­اند. یکی از این افراد مرحوم رسولی وزیر اقتصاد حکومت ملی آذربایجان بود. وی یکی از خوشنام‌ترین وزرای کابینه پیشه‌وری بود، که به علت خدمات و فعالیت‌های صادقانۀ خود با وجود محکومیّت به حبس پنج سالۀ توام با کار در دادگاه نظامی حکومت پهلوی، نهایتاً مورد عفو محمدرضاشاه قرار گرفت.
وی پس از سقوط حکومت ملّی آذربایجان، که حدود دو سال نیز متواری بوده و زندگی مخفیانه­ای را سپری می­کرد؛ به تحریر خاطرات خود پرداخت و گاهی اوقات از بیم رژیم شاهنشاهی، که دشمنی عجیبی با خلق و حکومت ملّی آذربایجان داشت و در یورش وحشیانه به آذربایجان بنا به روایتی بیست و پنج هزار نفر را کشته و هزاران نفر را آواره و بی‌خانمان کرده­بود؛ از بیان بسیاری از خدمات ارزندۀ خویش در پست وزارت اقتصاد صرف نظر می‌کند و در جاهایی نیز از بیم افتادن یادداشت­هایش به دست نامحرمان و مدرک­سازی علیه خود، آب تطهیری بر روی اعمال حکومت پهلوی می‌ریزد، تا مانع پرونده و سندسازی علیه خود گردد. این مقاله بر اساس خاطرات مرحوم رسولی به ذکر وقایع خونین آن دوران می­پردازد.