Studies on Azerbaijan and Turk's History Azərbaycan və Türk tarixi araşdırmaları

Abstract Since ancient times, headgear and hat had great importance in most parts of the world and was one of the main components of men's clothing. In the Azerbaijan region, the culture of wearing a hat was seriously prevalent in different historical periods, and until the middle of the 20th century, it was an inseparable part of men's clothing, that not having a hat was considered a form of nakedness, and removing a hat from a person's head was considered a great insult. Undoubtedly, the investigation about the social and folkloric position of the hat in different historical periods in Azerbaijan can be the subject of detailed researchs that we intend to focus on the variety of men's hats and bashlyqs in Azerbaijan and introduce its common and famous types.
It should be noted that headgears are called Başlıq in Azerbaijan Turkish language, and the types of men's hats can be divided into four general categories including Boark (Börk), Arakhchyn (Araxçın), Saryq (Sarıq) and Papaq (Papaq).******
Antik çağlardan beri başı örtmek veya şapka takmak dünyanın çoğu yerinde büyük önem taşımış ve erkek giyiminin ana bileşenlerinden biri olmuştur. Azerbaycan bölgesinde şapka takma kültürü farklı tarihi dönemlerde ciddi şekilde yaygınlaşmış olup, 20. yüzyılın ortalarına kadar şapka takmak bir çeşit kıyafet sayılacak kadar erkek giyiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Başlıksız olmak çıplaklık gibi algılanmakta ve bir kişinin kafasından şapka çıkarmak büyük bir hakaret sayılılmaktaydı. Şüphesiz Azerbaycan'da farklı tarihi dönemlerde şapkanın sosyal ve folklorik konumunun araştırılması detaylı araştırmaların konusu olabilir, bu doğrultuda Azerbaycan'da erkek şapkalarının çeşitliliğini ele almayı, yaygın ve ünlü türlerini tanıtmayı amaçlıyoruz.
Şunu belirtmekte fayda var; Azerbaycan Türkçesinde şapka ve başörtülerine Başlıq denir ve erkek şapka çeşitleri dört genel kategoriye ayrılabilir: Börk, Arakçın, Sarıq ve Papaq.****
Qədim dövrlərdən bəri başın örtülməsi dünyanın əksər yerlərində böyük əhəmiyyət kəsb etmiş və papaq kişi geyimlərinin əsas tərkib hissələrindən biri olmuşdur. Azərbaycan bölgəsində papaq qoymaq mədəniyyəti müxtəlif tarixi dövrlərdə ciddi şəkildə üstünlük təşkil etmiş və 20-ci əsrin ortalarına qədər kişi geyimlərinin ayrılmaz tərkib hissəsi olmuşdur. Papaqsızlıq çılpaqlıq kimi qəbul edilir və adamın başından papaq çıxarmaq böyük təhqir sayılırdı. Şübhəsiz ki, Azərbaycanda müxtəlif tarixi dövrlərdə papağın ictimai və folklor cəhətindən öyrənilməsi geniş tədqiqat obyekti ola bilər. Bu istiqamətdə biz Azərbaycanda kişi papaqlarının müxtəlifliyinə toxunmaq, onun ümumi və məşhur növlərini tanıtmaq niyyətindəyik.
Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan türkcəsində kişi baş geyimi Başlıq adlanır və bunların növlərini dörd ümumi kateqoriyaya bölmək olar: Börk, Araxçın, Sarıq və Papaq.
 

Abstract Tarihe meraklı bir mühendis olarak, bazen bazı tarihsel tanımlamalar ve açıklamalar, 
mühendislik eğitimim ve kariyerim nedeniyle zihnimde yerleşmiş olan mühendislik 
mantığı ve vizyonuyla çelişiyor; Yerleştirildi. Bu nedenle şu yönde karar verdim; 
onlara tekrar bakın; Aksine bu sefer daha ikna edici bir açıklama veya açıklama 
bulabilirim. Bu bakış açısının herhangi bir iddiada bulunmadan bu konulara yeni bir 
pencere açmaya çalıştığı ve düşünceyi genişletmeye yardımcı olduğu açıktır.
"Yeniden Yapılanma Tarihi" makale dizisi bu araştırmanın sonucudur ve ilk bölümü 
"Urmiye'nin Üç Kubbesi" olarak adlandırılan yapıyı ele almaktadır. İran'ın 
kuzeybatısında, Azerbaycan bölgesinin Urmiye şehrinde yer alan bu yapı, H. 6. yüzyıl 
ile MS 12. yüzyıla aittir. Bugüne kadar tarihçiler tarafından bu yapıya "Üç Kubbe" 
isminin açıklanması için pek çok girişimde bulunuldu, ancak maalesef bunların hiçbiri 
yukarıda belirtilen mühendislik mantığıyla kabul edilebilir olmadı. Dolayısıyla bakış 
açısını değiştirirken bu alanda da çaba sarf edildi; Konuya farklı bir açıdan bakalım. 
Bu araştırmanın sonuçları, bu yapının gerçek adının "Üç Kubbe" olmadığının 
neredeyse kesin olduğunu gösteriyor; Daha ziyade, "Sǔ Gonbad: Sǔ Günbed: 
Söyümbet " bir savaşçının mezarı anlamına gelir.********** Tarixlə maraqlanan bir mühəndis kimi bəzən bəzi tarixi təsvir və izahlar mühəndislik 
təhsilim və karyerama görə beynimdə kök salmış mühəndisliyin məntiqi və baxışı ilə
ziddiyyət təşkil edir. Ona görə də bu istiqamətdə onlara bir daha nəzər salmama qərar 
verdim. Aydındır ki, bu baxış heç bir iddia olmadan bu məsələlərə yeni pəncərə
açmağa çalışır və təfəkkürün genişlənməsinə kömək edir.
“Yenidənqurma tarixi” məqalələr silsiləsi bu araşdırmanın nəticəsidir ki, birinci 
hissəsi “Urmiyanın üç günbəzi” adlanan yerdən bəhs edir. Bu bina İranın şimalqərbində Azərbaycan bölgəsinin Urmiya şəhərində yerləşir və hicri 6-cı və miladi 12-
ci əsrlərə aiddir. İndiyə qədər tarixçilər tərəfindən bu binaya “Üç günbəz” adının 
verilməsini izah etmək üçün çox cəhdlər edilib, lakin təəssüf ki, bunların heç biri 
yuxarıda qeyd etdiyimiz mühəndislik məntiqi ilə məqbul olmayıb. Ona görə də
dünyagörüşü dəyişdirilərkən bu sahədə səylər göstərilmişdir; Gəlin məsələyə başqa 
tərəfdən baxaq. Bu araşdırmanın nəticələri göstərir ki, bu binanın əsl adının “Üç 
günbəz” olmadığı demək olar ki, dəqiqdir; Daha doğrusu, “Su Qonbəd: Suqunbəd: 
Söyümbət” döyüşçünün məzarı deməkdir.******* As an engineer interested in history, sometimes some historical descriptions and 
explanations contradict the logic and vision of engineering that has taken root in my 
mind due to my engineering education and career. Therefore, I decided to have a look 
at them again; maybe I can come up with a more convincing description or explanation. 
It is clear that this view tries to open a new window to these issues without any claims 
and help to expand thinking.
The series of articles "Reengineering History" are the result of this researches, that in 
the first part, the building of "Segonbad" is examined. This building is located in the 
city of Urmia in the Azerbaijan region and belongs to the 12th century. Many attempts 
have been made by historians to explain the name "Segonbad" that means three domes, 
but unfortunately, none of them have been acceptable with the aforementioned 
engineering logic. Therefore, by changing the view, was made effort to look at the 
problem from a different angle. The result of this research shows that, the real name of 
this building is not "segonbad" but most probably, it is "Sügonbad: Sügünbad: 
Suyumbat" which means the Tomb of a warrior.