فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک»

چکیده اسناد باستانی که در دهه‌های اخیر کشف شده و مورد بررسی‌های دانسشمندان معاصر قرار گرفته است همگی بر استقرار ترکان در آذربایجان تأکید می‌کنند. استقرار مدنیت‌های باستانی مانند هورری‌، گوتتی، ماننا و... به عنوان پروتوترکان بشمار می‌آیند و علم زبان‌شناسی این امر را مسجل ساخته است که این مدنیت‌ها بعلاوه سومریان و عیلامیان نیز پروتوترک به شمار می‌آیند. برخلاف برخی از نظریه‌پردازان دروغین، مردم آذربایجان با آمدن سلجوقیان ترک‌زبان نشده‌اند بلکه همواره مدنیت‌های ترک‌منشأ در این سرزمین ساکن بوده‌اند. حضور اقوامی چون هون‌، سابیر، قپچاق، آوار، بلغار، خزر، اوغوز و... به همراه حکومتها و قدرتهایی که پدید آوردند از دوره‌های پیش از میلاد بنای تمدن گذاشته و زبانشان تا امروز پایدار و استوار باقی مانده و با تغییرات و تحولات منطقی زبان در روند تاریخی خود، به زبان تورکی آذربایجان تبدیل گشته است و در سده‌های بعدی زبان ادبی معیار مردم آذربایجان شده است و ادبیاتی غنی در این سرزمین پدید آمده است. عمق تاریخی و گستردگی این ادبیات نشأت گرفته از تاریخ طولانی اقوام و مدنیت‌هایی با زبان تورکی در دیار عشق و آتش -آذربایجان است. این مقاله، هرچند بطور گذرا، به بررسی حضور اقوامی که در بالا نامشان برده شد پرداخته و بررسی تاریخی روندشکل‌گیری زبان تورکی را در آذربایجان بصورت کتابخانه‌ای بر عهده دارد.

چکیده دوره­ی سلجوقیان دوران طلایی تمدن تورکی(ایران) – اسلامی است زیرا سلجوقیان توانستند در کشوری وسیع و قدرتمند، نظم و امنیت برقرار کرده و تغییر و تحولی پدید آورند و خشونت و کشتارهای جمعی را به حداقل خود برسانند؛ هرچند که رقابت­های درون دربار همچنان وجود داشته است. تأمین رفاه مردم، تشویق عالمان، صنعتگران، هنرمندان و شاعران نشانگر قدرت و توانمندی این سلسله در اداره‌ی کشور شمرده می‌شود. آثاری که از سلجوقیان تا زمان ما باقی مانده است بیش از صدهاست در حالی‌که در صد سال گذشته شاید تعداد انگشت‌شماری عمارت و بنایی ساخته شده است که بتواند هزار سال بعد اثری از آنها باقی بماند.  امروز مساجد، مدارس، پلها و کاروانسراها و... از آثار سلجوقیان همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرند. دربار آنان مرکز تجمع عالمان، اندیشمندان و هنرمندان بود و صدها تن به فعالیتهای علمی – ادبی و هنری می‌پرداختند. علوم مختلف زمان: طب، نجوم، فلسفه و حکمت، ریاضیات، طبیعیات، شرعیات رونق گرفته و صدها کتاب نوشته شد. شهرها آباد می‌شد و پیشه‌وری و کشاورزی رونق می‌یافت. صنعتگران به تولید و صنعت پرداخته و مایحتاج مردم را تامین می‌کردند. دوران طلائی ایران و اسلام با نام سلجوقیان پیوند خورده است. اصول اصلی هنر معماری، خطاطی، نقاشی، موسیقی، هنر و ادبیات تدوین و تثبیت گردید و هنر سلجوقی امروز همچون مانیفستی در انواع گوناگون هنر بعنوان اصول هنر اسلامی در تمام جهان ساری و جاری است. با آغاز سلسله‌ی پهلوی تاریخ ایران با روندی متفاوت روبرو شد؛ جعل و تحریف تاریخ به نفع یک سلسله‌ی برآمده توسط انگلیس آغاز شد. تمام دستاوردهای انقلاب مشروطه زیر پا نهاده شد و بدستور انگلیس و بوسیله‌ی ۷ ماسون و دست نشاندگان آنان، تاریخ ما ایرانیان مورد تحریف قرار گرفت و جعل تاریخ ایران به نفع یک قوم و علیه دیگران (غیرفارس‌ها) در برنامه نهاده شد. عرب‌ستیزی و ترک‌ستیزی باب شد. این دست‌نشاندگان غرب، ترکان را مهاجم، مهاجر و وحشی معرفی کردند. آنان حتی با ۵ دقیقه آموزش زبان ترکی مخالفت کردند. تمام مطالب کتابهای درسی با این سیاستها نوشته شد. امروز برای حل مسأله راهی جز این نیست که این کتابها از مدارس جمع گردد و تاریخ واقعی مردم ایران به دانش آموزان آموخته شود. این مقاله نشان دادن برخی از دروغهای این مورخان تحریفگر و جعّال را برملا خواهد کرد. همچنین اشاره‌ای به ادبیات ترکی در این بازه‌ی زمانی خواهد داشت.

چکیده آذربایجان ۶جی یوزیلده گؤی‌تورکلرین باتی بؤلگه‌لری ایچینده یئر آلیر. بو زامان آذربایجاندا کنفدراسیون کیمی بیری-بیری‌نین یانیندا یاشایان تورک بویلاری: هونلار، سابیرلر، قیپچاقلار، پئچئنئق‌لر، آوارلار، خزرلر و اوغوزلار موجود-ایدی. بونلارین ایچیندن گؤی‌تورکلره داها یاخین اولان بوی خزرلریدی. اونلار تاریخ بویو هونلارلا ایش‌بیرلیک‌لر ائتمیش، گؤی‌تورکلر ضعیفله‌دیگی زامان خزرلر باشا کئچیرلر و گؤی‌تورکلرین یئرینی آلیرلار. اونلارین دیلی تورکجه اولاراق حکومت بایراغینی اوجا ساخلاییرلار. اونلار باشقا قبیله‌لرله دوزگون داورانیب، عینی حالدا بیر سیرا قبیله‌لری -بولقارلار، ماجارلاری- سیخینتی آلتینا آلاراق آذربایجاندان کؤچمه‌لرینه سبب اولورلار. اؤزلری ده باشقا قبیله‌لر طرفیندن سیخینتی‌یا دوچار اولوب، عربلرین کسیلمز ساواشلارینا گؤره آذربایجاندان اوزاقلاشما مجبوریتینده اولورلار. خزر دنیزی اونلارین آدینا قویولموشدو. اونلارین خزر دنیزی‌ایله قارادنیز آراسیندا یاشایاراق بؤلگه‌لری آذربایجانا قدر اوزانمیشدیر؛ آنجاق دفعه‌لرله عرب قوشونویلا آذربایجاندا توققوشوب، ساواشی گاه اودوب، گاهدان دا اودوزموشلار: بونونلا بئله نئچه اون‌ایللیکلر آذربایجاندان(قاراباغ-اردبیل‌دن) توتوب موصل‌ه قدر استیلالارینی ساخلامیشلار. خزرلر آذربایجان تورکجه‌سی‌نین عیارلانماسیندا و یازی دیلی‌نین زنگینلشمه‌سینده بؤیوک ائتکی‌لر بیراخمیشلار. کئچمیشده خزرلردن اثر قالماییب سؤیلنسه ده، بوگون خزرلرین موزه‌لرده سرگیله‌نن قیزیل، گوموش بزک آلت‌لری، قاب-قاجاقلاری، اکینچی‌لیک آلت‌لری و حیوان بسله‌مک وسائلی گؤز قاباغیندادیر. هابئله چوخلو عمارتلر و معمارلیق نمونه‌لری ده اوزه چیخمیشدیر. بیر زامانلار خزرلردن هئچ بیر اثر قالماییب دئین‌لر بوگون یازیلی اثرلرین خزینه‌سی قارشیندا حیرتده قالیرلار. نئچه-نئچه ۱۰۰مین سؤزجویه مالیک اولان خزرلرین نئچه بؤیوک حجمده یازیلی کتابلاری: داستانلار، دوعالار و مکتوبلاری الیمیزده دیر. بورادا خزرلرین تاریخی‌ایله برابر اونلارین ادبی اثرلرینین ده تانیتیمینی اوخویاجاقسانیز. مقاله کتابخانا آختاریشلاری سویّه‌سینده داوام ائده‌رک عالیملرین اثرلریندن یارارلانمیشدیر.