فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک»

چکیده ایل آیرملو به عنوان شاخه ای از طوایف ترک اوغوز و مرتبط با ایل روملو یکی از هفت ایل اصلی قزلباش صفویه که امروزه در سه کشور ایران ترکیه و آذربایجان متفرق هستند ، نقش کلیدی در تحولات سیاسی نظامی آذربایجان و ایران ایفا کرده است. این مقاله با رویکرد تاریخی تحلیلی و بر اساس منابع اولیه) مانند دفاتر تحریر عثمانی اسناد AKAK روسی و متون ایرانی مانند احسن التواریخ ) و ثانویه آثار (فاروق سومر، فخر الدین کیرزی اوغلو و دیگران) به بررسی ریشه های تاریخی( مهاجرت از آناتولی به آذربایجان پس از ۱۳۰۱ م. و تحول نام از روملو به آیرملو)، ساختار قبیله ای (کنفدراسیون چهار اویماقی داشلو، آکنجی آقساقلو و شمس الدینلو)، فرهنگ و زبان گویش آیروم به عنوان یکی از گویش های شناخته شده ترکی آذربایجانی در شمال غربی آذربایجان و نقش در دوره های صفویه (مرزبانی در چخور سعد و نبردهای مرزی)، افشار و قاجار (تأسیس سلطان نشین شوراگول درگیری با روسها و کوچ پس از ترکمانچای ، اسکان در صومای مرگور اورمیه، چالشهای قومی و نقش در امنیت مرزی) می پردازد.
یافته ها نشان می دهد که آیرملوها نه تنها یک واحد ایلی پیرو ، بلکه نیروی محرکه در تثبیت مرزهای شرقی صفویه و شمالی قاجار بوده اند که منجر به کمرنگ شدن هویت روملو-محور و تثبیت هویت مستقل آیرملو شد.
این پژوهش بر اهمیت حفظ میراث فرهنگی این ایل تأکید دارد و پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده ارائه میکند.