فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک»

چکیده آذربایجان ۶جی یوزیلده گؤی‌تورکلرین باتی بؤلگه‌لری ایچینده یئر آلیر. بو زامان آذربایجاندا کنفدراسیون کیمی بیری-بیری‌نین یانیندا یاشایان تورک بویلاری: هونلار، سابیرلر، قیپچاقلار، پئچئنئق‌لر، آوارلار، خزرلر و اوغوزلار موجود-ایدی. بونلارین ایچیندن گؤی‌تورکلره داها یاخین اولان بوی خزرلریدی. اونلار تاریخ بویو هونلارلا ایش‌بیرلیک‌لر ائتمیش، گؤی‌تورکلر ضعیفله‌دیگی زامان خزرلر باشا کئچیرلر و گؤی‌تورکلرین یئرینی آلیرلار. اونلارین دیلی تورکجه اولاراق حکومت بایراغینی اوجا ساخلاییرلار. اونلار باشقا قبیله‌لرله دوزگون داورانیب، عینی حالدا بیر سیرا قبیله‌لری -بولقارلار، ماجارلاری- سیخینتی آلتینا آلاراق آذربایجاندان کؤچمه‌لرینه سبب اولورلار. اؤزلری ده باشقا قبیله‌لر طرفیندن سیخینتی‌یا دوچار اولوب، عربلرین کسیلمز ساواشلارینا گؤره آذربایجاندان اوزاقلاشما مجبوریتینده اولورلار. خزر دنیزی اونلارین آدینا قویولموشدو. اونلارین خزر دنیزی‌ایله قارادنیز آراسیندا یاشایاراق بؤلگه‌لری آذربایجانا قدر اوزانمیشدیر؛ آنجاق دفعه‌لرله عرب قوشونویلا آذربایجاندا توققوشوب، ساواشی گاه اودوب، گاهدان دا اودوزموشلار: بونونلا بئله نئچه اون‌ایللیکلر آذربایجاندان(قاراباغ-اردبیل‌دن) توتوب موصل‌ه قدر استیلالارینی ساخلامیشلار. خزرلر آذربایجان تورکجه‌سی‌نین عیارلانماسیندا و یازی دیلی‌نین زنگینلشمه‌سینده بؤیوک ائتکی‌لر بیراخمیشلار. کئچمیشده خزرلردن اثر قالماییب سؤیلنسه ده، بوگون خزرلرین موزه‌لرده سرگیله‌نن قیزیل، گوموش بزک آلت‌لری، قاب-قاجاقلاری، اکینچی‌لیک آلت‌لری و حیوان بسله‌مک وسائلی گؤز قاباغیندادیر. هابئله چوخلو عمارتلر و معمارلیق نمونه‌لری ده اوزه چیخمیشدیر. بیر زامانلار خزرلردن هئچ بیر اثر قالماییب دئین‌لر بوگون یازیلی اثرلرین خزینه‌سی قارشیندا حیرتده قالیرلار. نئچه-نئچه ۱۰۰مین سؤزجویه مالیک اولان خزرلرین نئچه بؤیوک حجمده یازیلی کتابلاری: داستانلار، دوعالار و مکتوبلاری الیمیزده دیر. بورادا خزرلرین تاریخی‌ایله برابر اونلارین ادبی اثرلرینین ده تانیتیمینی اوخویاجاقسانیز. مقاله کتابخانا آختاریشلاری سویّه‌سینده داوام ائده‌رک عالیملرین اثرلریندن یارارلانمیشدیر.