دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 9 2025 11 22 Hasta Hasan and Aghbaba Childir Ahıska Ashuk Environment**** Hasta Hasan ve Ağbaba-Çıldır-Ahıska Âşık Muhiti**** Xəstə Hasan və Ağbaba-Çıldır-Axıska aşıq mühiti خسته حسن و حوزه عاشقان آغ‌بابا-چیلدیر-آخیسکا 21 30 235427 FA Naile Asker Folklor İnstitution 0000-0002-4723-1135 Journal Article There was historical ashuk environment founded by Hasta Hasan in eastern Anatolia and in South West Caucasus. Unfortunately, related reason ongoing political events against us, redrawing of borders, of ethnic cleansing in that geography, we're talking about the environment as a past time recently. At that time Aghbaba-Childir-Ahıska which existed in the same environment was living in difficulty. Hasta Hasan had a very important role in this work. He had a great role in the development of the ashuk art in eastern Anatolia and he was the teacher of many ashuk in that region. We will talk about ashuk environment torn by political and ethnic conflicts, about Hasan’s art and ashuk environment founded by him and ethnic-cultural map of the region in this article.**** Kuzeydoğu Anadolu’da Hasta Hasan’ın kurucusu olduğu tarihi bir âşık muhiti olmuştur. Bugün son 200 yılda bu coğrafyada Türklerin aleyhine cereyan eden siyasi olaylar, sınırların yeniden belirlenmesi ve milli etnik temizlemeler sonucunda o muhit hakkında geçmiş zamanda bahsetmek durumundayız. Zamanında Güneybatı Kafkasya’nın büyük bir kısmını oluşturmuş, bir çatı altında mevcut olmuş ve Türk âşıklık sanatına ölümsüz inciler vermiş Ağbaba-Çıldır-Ahıska âşık muhiti ağır şartlar altında olsa da hayatını devam ettirmekteydi. Bu muhitin oluşumunda Âşık Hasta Hasan’ın hizmeti özel belirtilmelidir. Onun Kuzeydoğu Anadolu’da âşık sanatının gelişmesinde büyük emeği olmuş ve aynı zamanda o, bu muhite bağlı birçok âşığın üstadı olmuştur. Bu yazıda siyasi ve etnik çekişmeler, mezalimler sonuçu parça parça olmuş bir muhitten; Hasta Hasan sanatından, onun kurduğu âşık muhitinden, yetiştirdiği üstat âşıklardan bahsedilmekte, tarihi olaylar ışığında bölgenin etnik ve kültürel haritası çizilmektedir.**** Şimal şərqi Anadoluda Xəstə Hasanın qurucusu olduğu tarixi bir aşıq mühiti olmuşdur. Bu gün son 200 ildə bu coğrafiyada türklərin əleyhinə cərəyan edən siyasi hadisələr, sərhədlərin yenidən müəyyənləşdirilməsi və milli etnik təmizləmələr nəticəsində o mühit haqqında keçmiş zamanda danışmaq məcburiyyətindəyik. Vaxtı ilə Cənub qərbi Qafqazın böyük bir hissəsini təşkil etmiş, bir tavan altında mövcud olmuş və Türk aşıqlıq sənətinə ölümsüz incilər vermiş Ağbaba-Çıldır-Axıska aşıq mühiti ağır şərtlər altında olsa da həyatını davam etdirirdi. Bu mühitin yaranmasında Aşıq Xəstə Hasanın xidməti xüsusi qeyd edilməlidir. Onun Şimal şərqi Anadoluda aşıq sənətinin inkişafında böyük əməyi olmuş və eyni zamanda o, bu mühitə bağlı bir çox aşığın ustadı olmuşdur. Bu yazıda siyasi və etnik çalxantılar, qətliamlar nəticəsində parça-parça olmuş bir mühitdən; Xəstə Hasan sənətindən, onun qurduğu aşıq mühitindən, yetişdirdiyi ustad aşıqlardan bəhs edilir, tarixi hadisələr işığında bölgənin etnik və mədəni xəritəsi çəkilir. در شمال شرقی آناتولی، حوزه تاریخی عاشقانی وجود داشته که بنیانگذار آن « خسته حسن » بوده است. امروزه به دلیل رویدادهای سیاسی علیه ترک‌های آن منطقه در طول ۲۰۰ سال گذشته، تعیین مجدد مرزها و پاکسازی‌های قومی ملی در این جغرافیا، ناگزیریم از آن حوزه در زمان گذشته سخن بگوییم. حوزه عاشقان آغ‌بابا-چیلدیر-آخیسکا که زمانی بخش عمده‌ای از جنوب غربی قفقاز را تشکیل می‌داد، تحت یک چتر واحد وجود داشت و گوهرهای جاودانی به هنر عاشقی ترک عرضه کرد، اگرچه تحت شرایط سخت، به زندگی خود ادامه می‌داد. در تشکیل این حوزه، خدمات عاشق خسته حسن شایسته ذکر ویژه است. او نقش بزرگی در توسعه هنر عاشقی در شمال شرقی آناتولی داشت و همچنین استاد بسیاری از عاشقان وابسته به این حوزه بود. در این مقاله، از حوزه‌ای که در نتیجه رقابت‌ها و ستم‌های سیاسی و قومی از هم گسیخته شده است؛ از هنر خسته حسن ، از حوزه عاشقی که او بنیان نهاد، از استادان عاشقی که پرورش داد، سخن گفته می‌شود و نقشه قومی و فرهنگی منطقه در پرتو رویدادهای تاریخی ترسیم می‌گردد.

https://www.azerturkhistory.ir/article_235427_35b5f0533616c96ae89aa39daa0d2fd5.pdf