دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 10 2026 02 20 21 Azar – A Date That Stood the Test of Time 21 Azər – zamanın sınağıdan çıxmış tarix **** آذر21 .تاریخی که از آزمون زمان سربلند بیرون آمد 46 62 247313 FA سولماز روستم اووا توحیدی پروفسور، دکترای تاریخ، آکادمی علوم آذربایجان Journal Article In this article, the author addresses the movements of the people of Azerbaijan on 21 Azar, which led to the establishment of a government with limited authority within the country of Iran. The interest in this movement and the vast diversity of perspectives and opinions arising from this interest remain vibrant and dynamic. The historiography of the 21 Azar movement, which is being enriched today with new research, is the best testament to this claim. Rejecting the notion that this movement was artificial, the author argues that while not denying the foreign role (in this case, the Soviet government) in the 21 Azar movement to varying degrees, another point must also be considered: the movement promoted by the Soviet government – the official bearer of communist ideology – in Azerbaijan was directed precisely towards a national-democratic orientation. The author's studies show that there is no suspicious aspect in the record of the migrants to Azerbaijan beyond the Aras River. <span lang="FA">در این مقاله نویسنده ضمن پرداختن به حرکات 21 اذر آذربایجانی ها که منجر به تاسیس یک حکومت با اختیارات محدود در داخل کشور ایران شد می پردازد. علاقه به این جنبش و تنوع بسیار زیاد دیدگاه‌ها و نظراتی که از این علاقه ناشی می‌شود، همچنان زنده و پویاست. تاریخ‌نگاری جنبش ۲۱ آذر که امروز نیز با پژوهش‌های جدید غنی‌تر می‌شود، بهترین گواه این مدعاست.وی با رد مصنوعی بودن این جنبش معتقد است بدون انکار نقش خارجی (در این مورد دولت شوروی) در جنبش ۲۱ آذر به درجات مختلف، باید به نکته دیگری نیز توجه کردد که جنبشی که توسط دولت شوروی </span><span lang="FA">–</span><span lang="FA"> حامل رسمی ایدئولوژی کمونیستی </span><span lang="FA">–</span><span lang="FA"> در آذربایجان ترویج می‌شد، دقیقاً به سمت جهت ملی-دموکراتیک هدایت شد. مطالعات نویسنده نشان می دهد در کارنامه مهاجران به آذربایجان آنسوی ارس هیچ نکته مشکوکی وجود ندارد.</span> https://www.azerturkhistory.ir/article_247313_1adebb8b6a76b490dde084c2a568ee07.pdf