دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 11 2026 05 22 My Father's Memoirs of the Jiluluq Tragedies in Salmas خاطرات پدرم از فجایع جیلولوق در سلماس 347 363 247474 FA علی اصغر غفوری نیا محقق تاریخ آذربایجان Journal Article <span>This writing is a bitter and documented narrative of a survivor of the historical catastrophe known as "Jiloluq" (the massacre of Azerbaijani Turks by immigrant Assyrians and Armenians) in the Salmas and Urmia region during the final years of World War I (1918 AD / 1297 SH). The narrator, relying on the oral memoirs of his father—who was an eyewitness to these events—recounts how the Jilo groups, who had previously taken refuge in Azerbaijan from the Ottoman Empire, carried out mass killings, looting, and displacement of the unarmed Turkic and Muslim population of the region, instigated by Western missionaries and Russian forces<span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <span> </span> <span>The narrative depicts, moment by moment, the genocide in the villages of "Ayan" and "Kohneh Shahr," the terrified flight of families, the hunger, thirst, and wandering of children and women, local betrayals, and the life-saving role of "Ehsan Nouri Pasha" and the "Army of Islam" in containing this tragedy and restoring relative security<span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <span> </span> <span>In the background of these memories lies a bitter critique of the colonial policies of the West and Russia, as well as the negligence of the then-government (Qajar) regarding border security and the lives of its people. Emphasizing the value of "remembrance" and "recording local history," the narrator considers these memoirs not merely a personal account, but the voice of an oppressed nation and a living document of betrayal, suffering, and the plight of people who were sacrificed in the vortex of the great powers' interests<span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <span> </span> <span lang="FA">این نوشته، روایت تلخ و مستند یک بازمانده از فاجعه‌ی تاریخیِ موسوم به «جیلولوق» (کشتار ترکان آذربایجانی توسط آشوریان و ارامنه‌ی مهاجر) در منطقه‌ی سلماس و ارومیه در سال‌های پایانی جنگ جهانی اول (۱۲۹۷ شمسی/۱۹۱۸ میلادی) است. راوی، با تکیه بر خاطرات شفاهی پدر خود که خود شاهد عینی این وقایع بوده، شرح می‌دهد که چگونه گروه‌های جیلو که پیش‌تر از عثمانی به آذربایجان پناهنده شده بودند، با تحریک مبلغان غربی و نیروهای روسی، دست به کشتار جمعی، غارت و آوارگیِ مردم غیرنظامیِ ترک‌تبار و مسلمانِ منطقه زدند.</span> <span lang="FA"> </span> <span lang="FA">روایت، لحظه‌به‌لحظه‌ی قتل‌عام در روستاهای «عیان» و «کهنه‌شهر»، فرارِ وحشت‌زده‌ی خانواده‌ها، گرسنگی، تشنگی و سرگردانیِ کودکان و زنان، خیانت‌های محلی، و نیز نقشِ نجات‌بخشِ «احسان‌نوری پاشا» و «ارتش اسلام» را در مهارِ این فاجعه و بازگرداندنِ نسبیِ امنیت، به تصویر می‌کشد.</span> <span lang="FA"> </span> <span lang="FA">در پس‌زمینه‌ی این خاطرات، انتقاد تلخی از سیاست‌های استعماری غرب و روسیه و نیز غفلتِ حکومتِ وقت (قاجار) از امنیتِ مرزها و جانِ مردم دیده می‌شود. راوی، با تأکید بر ارزشِ «یادآوری» و «نوشتنِ تاریخِ محلی»، این خاطرات را نه فقط یک روایتِ شخصی، بلکه صدایِ یک ملتِ مظلوم و سندِ زنده‌ای از خیانت، مظلومیت و رنجِ مردمانی می‌داند که در گردابِ منافعِ قدرت‌های بزرگ، قربانی شدند.</span> https://www.azerturkhistory.ir/article_247474_3af5e51218626f203d5c80afe7888253.pdf