دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 12 2026 08 23 Etymology and Naming Origin of Khoy**** "Xoy" Sözünün Etimologiyası və Adlanma Səbəbi ریشه شناسی و وجه تسمیه خوی 69 78 251180 FA مهران بهاری محقق Journal Article The city of Khoy, one of the oldest Turkic cities in West Azerbaijan, is also called "Khoy Chokhuru" due to its location in a low-lying plain. Khoy holds exceptional significance in the history of Turkey, the Turkic world, and the Alevi-Qizilbash faith. Its name is closely linked to major historical events such as the Seljuk campaigns against Byzantium, and to prominent figures like Abdal Musa (founder of the Bektashi order), Akhi Evren (founder of the Akhi brotherhood), and poets such as Pir Sultan Abdal and Jahan Shah Qaraqoyunlu. Additionally, the first Azerbaijani Turkish poetic dictionary, Tohfe-ye Hosam, was written by Hosam Khoyi in this city<span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span lang="FA"> </span> Etymologically, the name "Khoy" is of Turkic origin, related to ancient Turkic words such as "Qoy/Quy" (meaning valley, lowland, depression) and "Quyu" (well, pit). It is also connected to "Qoyaq" (deep valley between mountains), "Qoytu" (secluded, shaded place), and "Qoyun" (lap, bosom). In Northeastern Turkic languages, forms like "Kuy" (cave) and "Xuy" (bottom of a valley) appear. Some scholars associate the name with ancient toponyms mentioned in Assyrian and biblical texts, such as "Olkhu," "Huyehveh," and "Huyileh<span dir="RTL" lang="FA">."</span> <span lang="FA"> </span> Official and incorrect interpretations that derive Khoy from Persian (from "Khay" meaning sweat), Kurdish (meaning salt marsh), or Armenian (meaning ram) lack scientific basis, as the people of Azerbaijan have never spoken these languages, and such claims contradict historical, linguistic, and cultural realities. Consequently, "Khoy" is an authentic Turkic word meaning "low-lying valley" or "wind-sheltered place," which perfectly corresponds to the region's natural geography—surrounded by high mountains and situated in a low-altitude plain<span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span lang="FA"> </span> <span lang="FA">شهر خوی، یکی از کهن‌ترین شهرهای ترک‌نشین آذربایجان غربی، به دلیل استقرار در منطقه‌ای پست، «خوی چوخورو» نیز نامیده می‌شود. این شهر از جایگاه ویژه‌ای در تاریخ ترکیه، جهان ترک و مذهب علوی-قزلباشی برخوردار بوده و نام آن با رویدادهای مهم تاریخی همچون لشکرکشی سلجوقیان به بیزانس، ظهور شخصیت‌هایی چون عبدالموسی (بانی طریقت بکتاشیه)، احی اورن (بنیان‌گذار اخوت)، و نیز شاعران و عارفانی همچون پیرسلطان عبدال و جهانشاه قراقویونلو پیوند خورده است. همچنین نخستین لغت‌نامه منظوم ترکی آذربایجانی، تحفه حسام، توسط حسام خویی در این شهر نوشته شده است.</span> <span lang="FA"> </span><span lang="FA">از نظر ریشه‌شناسی، نام «خوی» ریشه‌ای ترکی دارد و با واژگان کهن ترکی چون «قوی» (به معنی دره، بستر وادی، جای پست) و «قویو» (چاه، گودال) هم‌خانواده است. این نام همچنین با «قویاق» (وادی بزرگ میان کوه‌ها)، «قویتو» (جای خلوت و سایه‌گون) و «قویون» (آغوش، گودال) مرتبط است. در زبان‌های ترکی شمال شرقی، صورت‌هایی چون «کوی» (غار) و «خوی» (ته دره) دیده می‌شود. برخی پژوهشگران این واژه را با نام‌های کهن منطقه مانند «اولخو»، «حویه‌وه» و «حویله» در متون آشوری و کتاب مقدس مرتبط دانسته‌اند.</span> <span lang="FA"> </span><span lang="FA">تفسیرهای نادرست دولتی که نام خوی را فارسی (مشتق از «خَی» به معنی عرق)، کردی (به معنی نمکزار) یا ارمنی (به معنی قوچ) دانسته‌اند، فاقد پشتوانه علمی است؛ چرا که مردم آذربایجان هرگز به این زبان‌ها تکلم نکرده‌اند و این نام‌گذاری‌ها با واقعیت‌های تاریخی، زبانی و فرهنگی منطقه همخوانی ندارد. در نتیجه، «خوی» واژه‌ای اصیل ترکی به معنای «وادی پست» یا «جایگاه حفاظت‌شده از باد» است که با شرایط طبیعی منطقه (محصور در کوه‌های مرتفع و قرارگیری در جلگه‌ای کم‌ارتفاع) کاملاً مطابقت دارد.</span> https://www.azerturkhistory.ir/article_251180_b9446931e80b6eed3b963f90a7a83824.pdf