دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 31 Nisan 1979'deki Nakdeh savaşının nasıl ve nedenlerinin araştırılması******** 31 aprel 1979-ci ildə Nəqdə müharibəsinin necə və səbəblərinin araşdırılması******* Investigating how and the causes of the Naqdeh imposed war on April 31, 1979 بررسی چگونگی و علل وقوع جنگ تحمیلی نقده در 31 فروردین 1358 198519 FA عیسی یگانه محقق تاریخ Journal Article 2024 06 21 The Kurdistan Democratic Party of Iran announced and prepared in advance to hold an armed meeting in Naqadeh - one of the cities of Azerbaijan - on Friday, April 20, 1979, and called its supporters (despite the previous written and verbal opposition of the residents of Naqdeh) to carry it out in The location of the sports stadium (located in the Turkish-populated area of Naqadeh ). During the event, suddenly the sound of gunfire was heard in a house located south of the stadium, and sometime later, the sound of gunfire from outside, tensed the crowd of thousands of armed Kurds present in the sports stadium. The Kurdish army left the mentioned place in a hurry with aerial shooting. At the beginning of the incident, armed Kurdish operatives killed a number of street vendors and residents of Naqdeh in the streets around the stadium, and also took a group hostage in the weekly market (Jamah Bazar) and other neighborhoods. Even though the Turks announced through loudspeakers until 2:00 pm that armed people must leave the city to avoid war and fratricide, the leaders of the Democratic Party did not accept this and demanded the surrender of the Turks. As a result, at 5:00 PM, the conflict officially started and after three days of conflict and bloody war, at dawn on Monday 23/2/1979, the armed attackers were forced to flee from Naqdeh and the war ended.******* İran Kürdüstan Demokratik Partiyası 1979-ci il aprelin 20-də Azərbaycanın şəhərlərindən biri olan Nəqədədə Türklərin məskunlaşdığı idman stadionunda silahlı toplantı keçirəcəyini elan etdi və tərəfdarlarını (əvvəlki yazılı və şifahi müxalifətə baxmayaraq) meydana çağırdı. Tədbir zamanı qəfildən stadionun cənubunda yerləşən evdən atışma səsi eşidilib və bir müddət sonra çöldən gələn silah səsləri idman stadionunda olan minlərlə silahlı kürddən ibarət izdihamı gərginləşdirib. Silahlı kürdlər havadan atəş açaraq sözügedən yeri tələsik tərk ediblər. Hadisənin əvvəlində silahlı kürd əməliyyatçılar stadionun ətrafındakı küçələrdə bir sıra küçə satıcılarını və Nəqədə sakinlərini öldürüb, həmçinin həftəlik bazarda (Cuma Bazar) və digər məhəllələrdə bir qrupu girov götürüblər. Türklər gecə saat 2:00-a qədər səsgücləndiricilər vasitəsilə silahlı insanların müharibədən və qardaş qırğından qaçmaq üçün şəhəri tərk etmələrini bildirsələr də, Demokrat Partiyasının rəhbərləri bunu qəbul etməyib, türklərin təslim olmasını tələb ediblər. Nəticədə, saat 17:00-da qarşıdurma rəsmi olaraq başladı və üç günlük qarşıdurma və qanlı müharibədən sonra, 23/3/1979 bazar ertəsi səhər tezdən silahlı hücum edənlər Nəqadədən qaçmağa məcbur oldular və müharibə başa çatdı.****** حزب دمکرات کردستان ایران در روز جمعه 31 فروردین ماه سال 1358 با اعلام و آمادگی قبلی برگزاری میتینگ مسلحانه در نقده و فراخوانی هواداران خود (با وجود مخالفت قبلی کتبی و شفاهی اهالی نقده) اقدام به انجام آن در محل استادیوم ورزشی (واقع در منطقه ترک‌نشین نقده) نمود . در حین برگزاری، ناگهان صدای تیراندازی در منزلی واقع در جنوب استادیوم شنیده شد و نیز مدتی بعد صدای تیری از خارج، اجتماع هزاران کرد مسلح حاضر در استادیوم ورزشی را متشنج نمود. اکراد مسلح با تیراندازی هوایی، سراسیمه محل یاد شده را ترک نمودند. در ابتدای امر، عوامل مسلح کردی در خیابان‌‌های اطراف استادیوم، عده‌ای از کسبه دوره‌گرد و از اهالی شهر نقده را کشته و نیز جمعی را در محل بازار هفتگی (جمعه بازار) و سایر محله‌ها به گروگان گرفتند. با آنکه ترک‌ها با بلندگوها تا ساعت 2 بعد از ظهر اعلام نمودند که برای پرهیز از جنگ و برادرکشی، افراد مسلح، شهر را ترک کنند سران حزب دموکرات این امر را نپذیرفته و تسلیم شدن ترک‌ها را درخواست نمودند. در نتیجه ساعت 5 بعد از ظهر، درگیری رسماً آغاز شد و بعد از سه روز کشمکش و جنگ خونین، در سحرگاه روز دوشنبه 3/2/1358 افراد مسلح مهاجم، مجبور به فرار از نقده شده و جنگ پایان یافت.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198519_038cceab2d383cc578461633bd5e2963.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Tanrıça Umay ve Simorgh********İlahə Umay və Simurq******The goddess Umay and Simorgh زن‌ایزد اومای و سیمرغ 198553 FA لطفعلی برقی دانشگاه تهران Journal Article 2024 06 22 Umay is a female deity in the beliefs of turks who is related to the role of production and reproduction. umay also has similarities with simorgh in avesta and shahnameh. for the first time hossein feizollahi vahid pointed out these similarities and introduced simorgh as umay. but his opinion was criticized by sajjad aydenloo. we have examined in this article the similarities between these two mythical creatures, and considering the similarities between these two creatures in being birds and especially their relationship with the eagle, we came to the conclusion that these two mythical creatures are an embodiment of fairies, which were creatures related to the role of production and have appeared in the form of a bird. and umay, which actually, is the homa bird, as well as the simorgh, just two of the incarnations of these fairies. in the following, we have examined the various forms in which fairies are embodied, and we have presented examples of them in the beliefs of the turks and in the shahnameh.*********** Umay, Türk inançlarında üretim ve üreme rolüyle ilişkili bir kadın tanrıdır. Umay, Avesta ve Şehname'deki Simurg ile de benzerlikler taşır. Hüseyin Feyzollahi Vahid ilk kez bu benzerliklere dikkat çekmiş ve Simurg'u Umay olarak tanıtmıştır. Ancak onun görüşü Sajjad Aydenloo tarafından eleştirilmiştir. Bu makalede bu iki efsanevi yaratık arasındaki benzerlikleri inceledik ve bu iki yaratığın kuş olmaları ve özellikle kartalla olan ilişkileri açısından benzerliklerini göz önünde bulundurarak, bu iki efsanevi yaratığın üretim rolüyle ilişkili yaratıklar olan ve kuş biçiminde ortaya çıkan perilerin birer temsili olduğu sonucuna vardık. Aşağıda, perilerin çeşitli temsil biçimlerini inceledik ve bunların Türk inançlarında ve Şehname'de örneklerini sunduk.******** Umay türklərin inanclarında istehsal və çoxalma rolu ilə bağlı olan qadın tanrıdır. umay da avestada və şahnamədə simurqla oxşarlıqlara malikdir. ilk dəfə hossein feizollahi vahid bu oxşarlıqlara diqqət çəkmiş və simurğu umay kimi təqdim etmişdir. lakin onun fikri sajjad aydenloo tərəfindən tənqid edildi. biz bu məqalədə bu iki mifik məxluq arasındakı oxşar cəhətləri araşdırdıq və bu iki məxluqun quş olmaları və xüsusən də qartalla əlaqəsi baxımından oxşarlıqları nəzərə alaraq belə nəticəyə gəldik ki, bu iki mifik varlıq pərilərin təcəssümüdür.ki istehsal rolu ilə bağlı məxluqlar olub, quş şəklində meydana çıxmışlar. və əslində homa quşu olan umay, həmçinin simurq, bu pərilərin təcəssümlərindən yalnız ikisidir. aşağıda pərilərin təcəssüm olunduğu müxtəlif formaları araşdırdıq və türklərin inanclarında və şahnamədə onlardan nümunələr təqdim etdik. اومای، زن‌ایزدی است در باورهای ترکان، مرتبط با نقش تولید که شباهتهایی به سیمرغِ اوستا و شاهنامه دارد. نخست بار حسین فیض‌اللهی وحید به صورتی گذرا به این شباهتها اشاره و سیمرغ را همان اومای دانست، ولی این نظر توسّط سجّاد آیدنلو نقد شد. ما در این مقاله به مقایسة این دو بودة اسطوره‌ای پرداخته‌ایم و با اشاره به شباهتهای این دو خصوصاً در نسبتی که با پرندگی و علی الخصوص ارتباط و اشتراکی که با عقاب دارند، به این نتیجه رسیده‌ایم که این دو موجودِ اساطیری اصلاً تجسّمی از پریان هستند که موجوداتی مرتبط با نقش تولید و البته خودشان هم صورتی از باور مام‌ایزد باستانی بوده‌اند و به صورتهای مختلف از جمله پرندگان تجسّم می‌یافته‌اند. به باور ما اومای ـ که در واقع همان پرندة هُماست ـ و همچنین سیمرغِ پرنده هم دو مورد از تجسّم‌های همین پریان هستند. در ادامه به بررسی انواع هیئت‌های مختلفی که پریان در آن تجسّم می‌یافته‌اند پرداخته‌ایم و برخی از مهمترین نمونه‌های آن را در باورهای ترکان و خصوصاً در شاهنامه نشان داده‌ایم.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198553_e24751da51cd1860d0491f408252d017.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Bilinmeyen cesur adamların ülkesi Avajik'in tarihiyle ilgili******Tanıtılmayan igidlər ölkəsi olan Avacık’ın tarixi ilə tanışlıq ****Introducing the history of Avajik, a land of unknown brave men معرفی تاریخ آواجیق، سرزمین دلاوران گمنام 198555 FA مهدی همت زاده محقق تاریخ Journal Article 2024 06 22 The region and city of Avajik, located in the northwest of Azerbaijan, belongs to the city of Chaldaran in the province of West Azerbaijan. The existence of old monuments such as the historical cemetery of Pirahmad Kandi, which is 2800 years old, indicates the existence of a dynamic civilization in this region. Being located on the Silk Road, this area has been a place of traffic and trade in the past, and the remains of two historical customs offices (Pirahmad Kandi and Soufali Customs) are still standing. This area is the settlement of Ayrım Turks who played a significant role in the history of the area. Among the other famous tribes, some of whose survivors still live in the Avajik region, are the Qara-Papaqs, who are known locally as Tarkameh. This article introduces the region of Avajik, the ancient places and the elders of this region ************** Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşən Avacık rayonu və şəhəri Qərbi Azərbaycan əyalətinin Çaldiran şəhərinə aiddir. 2800 il yaşı olan Pirəhməd Kandinin tarixi qəbiristanlığı kimi köhnə abidələrin mövcudluğu bu bölgədə dinamik sivilizasiyanın mövcudluğundan xəbər verir. İpək Yolu üzərində yerləşən bu ərazi keçmişdə nəqliyyat və ticarət məkanı olub və iki tarixi gömrük idarəsinin (Pirəhməd Kandi və Soufali Gömrük) qalıqları hələ də ayaqdadır. Bu ərazi onun tarixində mühüm rol oynamış Ayram türklərinin məskənidir. Avacık bölgəsində hələ də yaşayan digər məşhur tayfalar arasında yerli olaraq Tərəkəmə kimi tanınan Qara-Papaqlar da var. Bu məqalədə Avacık bölgəsi, bu bölgənin qədim əsərləri və ağsaqqalları təqdim olunur ******** Azerbaycan'ın kuzeybatısında yer alan Avacık bölgesi ve şehri, Batı Azerbaycan ilinin Çaldaran şehrine aittir. 2800 yıllık Pirahmed Köyünün tarihi mezarlığı gibi eski eserlerin varlığı bu bölgede dinamik bir medeniyetin varlığına işaret etmektedir. İpek Yolu üzerinde yer alan bu bölge geçmişte trafik ve ticaretin merkezi olup iki tarihi gümrük idaresinin (Pirahmed Kendi ve Soufali Gümrüğü) kalıntıları halen ayaktadır. Bu bölge, bölgenin tarihinde önemli rol oynayan Ayrım Türklerinin yerleşim yeridir. Avacık bölgesinde yaşayan diğer ünlü kabileler arasında yerel olarak Terekeme olarak bilinen Kara-Papaklar da var. Bu makalede Avacık bölgesi, bu bölgenin antik eserleri ve yaşlıları tanıtılmaktadır منطقه و شهر آواجیق واقع در شمالغرب آذربایجان، تابع شهرستان چالدران در استان آذربایجان غربی می باشد. وجود آثار قدیمی نظیر گورستان تاریخی پیراحمدکندی با قدمت 2800 ساله حکایت از وجود تمدنی پویا در این منطقه می باشد. این منطقه با قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، در گذشته محل آمد و شد و داد و ستد بوده و آثار دو گمرک تاریخی ) گمرک پیراحمدکندی و صوفعلی ( هنوز هم پابرجاست. این منطقه محل اسکان ترکان آیرم می باشد که در تاریخ منطقه نقش به سزایی داشته اند. از دیگر قبایل معروف که تعدادی از بازماندگان آن هنوز هم در منطقه آواجیق زندگی می کنند قره پاپاق ها هستند که در اصطالح محلی آنها را تَرَکَمه می شناسند. این مقاله به معرفی منطقه آواجیق، آثار باستانی و بزرگان این منطقه می پردازد.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198555_1ea0124f0a21a56861ab01d57af5b8ef.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 “OYUNUM-OYUNUM” ROMANI********** رمان « اویونوم - اویونوم» 198556 FA عباسعلی احمداوغلو مؤسس آموزشگاه زبانهای خارجی سهند، خوی، ایران Journal Article 2024 06 22 “Oyunum-oyunum”, Azerbaycanlı araştırmacı, dilbilimci, yazar ve romancı Nasir Manzuri'nin Mart 2023'te Tahran'da yayımlanan dördüncü romanıdır. Kendisi esas olarak dil, özellikle “ses-anlam” üzerine yaptığı özgün çalışmalarıyla ünlüdür. Son romanı, Gürcistan'ın Tiflis kentinde oyunculuk ve yönetmenlik eğitimi alan merhum Azerbaycanlı aktör Mirza Baghir Hacizada hakkında M. Farzana ile konuşurken not aldığı anılardan yola çıkılarak yazılmıştır. Mirza Baghir Hacizada, Tebriz'in en zengin tüccarlarından birinin oğluydu. Babası onu doktor olmaya zorlamıştı ama o, Tiflis'teki kariyerinde başarılı olmak için hayallerinin peşinden gitti. Babasının ciddi hastalık haberi, o zamanlar SSCB'ye dönmesi yasaklanmış olmasına rağmen, sevgili karısı Maria'yı orada bırakmak zorunda kaldı. Memleketine geri döndü ve oyunculuk kariyerini Tebriz'de sürdürmeye çalıştı. Ancak o zamanlar Türkçe (Azerbaycan Türkçesi) oyunculuk tamamen yasaktı. Bu yüzden hayallerinin peşinden gitmek için Tahran'a taşınmak zorunda kaldı. Ancak hayatının çoğunu hapishanelerde geçirdi. N. Manzuri biyografik-tarihsel bir kurgudan kaçınmaya çalıştı. Bunun yerine, ülkesinin en gözde ve popüler oyuncularından birini ağırlıklı olarak psikanalitik ve mitolojik bir kurgu aracılığıyla ölümsüzleştirmeye çalıştı. Onun edebi üslubu sadece eşsiz ve orijinal değil, aynı zamanda Türk edebiyatının eşsiz yücesidir. Bu makalenin yazarı, bu değerli roman üzerine ilk eleştirel makaleyi yazmaya çalıştı.********* “Oyunum-oyunum” romanı N. Mənzuri’nin 2023-də Tehranda çap olunmuş dördüncü romanı dır. Bir çox baxımlardan, eləcə də bədiilik baxımından zəngin olan bu dəġərli roman çağdaş tariximizin ən qaranlıq nöqtələrini unutdurulmağa çalışılan bir dönəmdə yalnız öz bədii sehri ilə canlı saxlamağa çalışan bir əsər dəġil. Eyni halda çağdaş uyqarlıq tariximizin milli-mənəvi dəġərlərinin elçisi kimi zindanlarda çürüdülməġə çalışılan Mirzə Bağır Hacızadə’nin simasında həm də o dəġrlərimizi, eləcə də Mirzə’nin özünü mifləşdirən bir roman dır. Ədəbiyyatımızın parlaq ulduzlarından biri olan bu əsərə görə, kəsginlik’lə demək olar, birinci məqalə sayılan bu yazıda araşdırıcı bu romanı tekniki olaraq ədəbi elementlərini, bədiilik meyar ölçüləri açısından analiz etməġə çalışacaq. Araşdırmada yalnız N. Mənzuri’nin öz əsərləri ələşdirilir. Tutuşdurma ələşdiri tekniki olaraq bu araşdırmada işlənilməyib.****** “Oyunum-oyunum” is the fourth novel published by the Azerbaijani researcher, linguist, author and novelist, Nasir Manzuri in Tehran in March 2023. He is mainly famus for his original studies on language, especially “sound-signify”. His latest novel has been written based on memories which he had taken their notes while talking to M. Farzana about late Azerbaijani actor who studied acting and directing in Tiblisi in Georgia. Mirza Baghir Hajizada was the son of one of the richest merchants in Tabriz. His father had forced him to becom a physician, but he followed his dreams to the picks of success in his career in Tiblisi. The news of his father’s serius illness forced him to leave his beloved wife, Maria there, in spite of banning him to return to the USSR then. He came back to his hometown and tried to pursue his acting career in Tabriz. However, acting in Turki (Azerbaijani Turkic) was completely forbidden then. So he had to move to Tehran to follow his dreams. But he spent lots of his life in prisons. N. Manzuri has tried to avoid a biographical-historical fiction. Instead, he has tried to immortalize one of his nation’s most favorite and popular actors through a mainly psychoanalytical and mythological fiction. His literary style is not only unique and original, but also the incomparable sublime of Turkic literature. The writer of this paper tried to write the first critical paper on this worthy novel. رمان »اویونوم- اویونوم « چهارمی ن رمان محقق، زبان شناس، نویسنده و داستان نویس آذربایجانی، ناص ر منظور ی است که در مارس 2023 در تهران منتشر شده است. آخرین رمان او بر اساس خاطراتی نوشته شده است که او هنگام گفتگو با م. فرزانه درباره می رزا باقر حاجی زاده بازیگر فقید آذربایجانی که در تفلیس گرجستان ب ازیگر ی و کارگردانی خوانده بود یادداشت کرده است. میرزا باقر حاجی زاده فرزند یکی از ثروتمندترین بازرگانان تبریز بود. پدرش او را مجبور کرده بود که پزشک شود، اما او رویاها ی خود را دنبال کرد و به موفقیت در حرفه خود در تفلیس رسید. خبر بیمار ی شدید پدرش او را مجبور کرد که همسر محبوبش ماریا را در آنجا ترک کند، علیرغم ممنوعیت بازگشت دوباره او به اتحاد جماهیر شورو ی او به زادگاهش بازگشت و سعی کرد بازیگری را در تبریز دنبال کند. اما در آن زمان بازی به زبان ترکی )ترکی آذربایجانی( کامالً ممنوع بود. پس مجبور شد برا ی دنبال کردن رویاهایش به تهران برود. اما بسیار ی از سالهای عمر خود را در زندان گذراند. ن. منظوری کوشی ده است از یک داستان زندگینامه ای-تاریخی پرهیز کند. در عوض، او سعی کرده است یکی از محبوب ترین بازیگران کشورش را از طریق داستانی عمدتاً روانکاوانه و اسطوره ای جاودانه کند. سبک ادبی او نه تنها منحصر به فرد و بدیع است، بلکه وال ی بی نظیر ادبیات ترکی است. نگارنده این مقاله سعی کرده است اولی ن مقاله انتقاد ی را بر ای ن رمان ارزشمند بنویسد

https://www.azerturkhistory.ir/article_198556_69b502dff860f9ea7c88cfbef791cfb9.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Sekonbed'ın veya Urmiye'nin Söyümbet mezarı********** Urmiyanın Seqonbad və ya Söyümbət türbəsi********* Segonbad or Suyumbat tomb of Urmia مقبره سه گنبد یا سویومبت اورمیه 198557 FA مهدی نجفی پژوهشگر 0009-0002-5874-5913 Journal Article 2024 06 22 Tarihe meraklı bir mühendis olarak, bazen bazı tarihsel tanımlamalar ve açıklamalar, mühendislik eğitimim ve kariyerim nedeniyle zihnimde yerleşmiş olan mühendislik mantığı ve vizyonuyla çelişiyor; Yerleştirildi. Bu nedenle şu yönde karar verdim; onlara tekrar bakın; Aksine bu sefer daha ikna edici bir açıklama veya açıklama bulabilirim. Bu bakış açısının herhangi bir iddiada bulunmadan bu konulara yeni bir pencere açmaya çalıştığı ve düşünceyi genişletmeye yardımcı olduğu açıktır. "Yeniden Yapılanma Tarihi" makale dizisi bu araştırmanın sonucudur ve ilk bölümü "Urmiye'nin Üç Kubbesi" olarak adlandırılan yapıyı ele almaktadır. İran'ın kuzeybatısında, Azerbaycan bölgesinin Urmiye şehrinde yer alan bu yapı, H. 6. yüzyıl ile MS 12. yüzyıla aittir. Bugüne kadar tarihçiler tarafından bu yapıya "Üç Kubbe" isminin açıklanması için pek çok girişimde bulunuldu, ancak maalesef bunların hiçbiri yukarıda belirtilen mühendislik mantığıyla kabul edilebilir olmadı. Dolayısıyla bakış açısını değiştirirken bu alanda da çaba sarf edildi; Konuya farklı bir açıdan bakalım. Bu araştırmanın sonuçları, bu yapının gerçek adının "Üç Kubbe" olmadığının neredeyse kesin olduğunu gösteriyor; Daha ziyade, "Sǔ Gonbad: Sǔ Günbed: Söyümbet " bir savaşçının mezarı anlamına gelir.********** Tarixlə maraqlanan bir mühəndis kimi bəzən bəzi tarixi təsvir və izahlar mühəndislik təhsilim və karyerama görə beynimdə kök salmış mühəndisliyin məntiqi və baxışı ilə ziddiyyət təşkil edir. Ona görə də bu istiqamətdə onlara bir daha nəzər salmama qərar verdim. Aydındır ki, bu baxış heç bir iddia olmadan bu məsələlərə yeni pəncərə açmağa çalışır və təfəkkürün genişlənməsinə kömək edir. “Yenidənqurma tarixi” məqalələr silsiləsi bu araşdırmanın nəticəsidir ki, birinci hissəsi “Urmiyanın üç günbəzi” adlanan yerdən bəhs edir. Bu bina İranın şimalqərbində Azərbaycan bölgəsinin Urmiya şəhərində yerləşir və hicri 6-cı və miladi 12- ci əsrlərə aiddir. İndiyə qədər tarixçilər tərəfindən bu binaya “Üç günbəz” adının verilməsini izah etmək üçün çox cəhdlər edilib, lakin təəssüf ki, bunların heç biri yuxarıda qeyd etdiyimiz mühəndislik məntiqi ilə məqbul olmayıb. Ona görə də dünyagörüşü dəyişdirilərkən bu sahədə səylər göstərilmişdir; Gəlin məsələyə başqa tərəfdən baxaq. Bu araşdırmanın nəticələri göstərir ki, bu binanın əsl adının “Üç günbəz” olmadığı demək olar ki, dəqiqdir; Daha doğrusu, “Su Qonbəd: Suqunbəd: Söyümbət” döyüşçünün məzarı deməkdir.******* As an engineer interested in history, sometimes some historical descriptions and explanations contradict the logic and vision of engineering that has taken root in my mind due to my engineering education and career. Therefore, I decided to have a look at them again; maybe I can come up with a more convincing description or explanation. It is clear that this view tries to open a new window to these issues without any claims and help to expand thinking. The series of articles "Reengineering History" are the result of this researches, that in the first part, the building of "Segonbad" is examined. This building is located in the city of Urmia in the Azerbaijan region and belongs to the 12th century. Many attempts have been made by historians to explain the name "Segonbad" that means three domes, but unfortunately, none of them have been acceptable with the aforementioned engineering logic. Therefore, by changing the view, was made effort to look at the problem from a different angle. The result of this research shows that, the real name of this building is not "segonbad" but most probably, it is "Sügonbad: Sügünbad: Suyumbat" which means the Tomb of a warrior. به عنوان یک مهندس عالقمند به تاریخ، گهگاه برخی توصیفات و توضیحات تاریخی، در تضاد با منطق و دید مهندسی که به علت تحصیالت و شغل مهندسی در ذهن من ریشه دوانده است؛ قرار میگیرند. لذا در این راستا تصمیم گرفتم؛ نگاهی مجدد به آنها داشته باشم؛ بلکه این بار بتوانم به توصیف یا توضیحی قانع کنندهتر برسم. پرواضح است که این نگاه تالش دارد بدون هیچگونه ادعایی، دریچهای جدید به این موضوعات بگشاید و به بسط تفکر یاری رساند. بنای به اصطلاح " سه گنبد اورمیه " در شهر اورمیه در خطه آذربایجان در شمال غربی ایران واقع گردیده و متعلق به قرن ششم هجری قمری/ شمسی و دوازدهم میلادی می باشد. تاکنون تلاش های زیادی جهت توضیح اطلاق نام " سه گنبد " به این بنا از سوی تاریخدانان صورت گرفته است که متأسفانه هیچکدام با منطق مهندسی فوق الذکر قابل قبول نبوده اند . لذا ضمن تغییر نگاه، در این مجال تلاش گردیده است؛ از زاویه ای متفاوت به موضوع پرداخته شود . نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که به احتمال قریب به یقین، نام واقعی این بنا " سه گنبد " نبوده است؛ بلکه " ̌سو گنبد : ̌سو ̌گو نبد : سویومبت " به معنای مقبره یک جنگاور می باشد

https://www.azerturkhistory.ir/article_198557_374b1b6626cc7218a798d4e0483d71be.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Azari dili hipotezini reddeden yeni alıntılar******* Azəri dili fərziyyəsini rədd edən yeni sitatlar***** New citations in rejecting Azari language hypothesis استناد به دلایل و نوآوری در رد فرضیه زبان آذری 2 198560 FA مهدی حسنی پژوهشگر آزاد Journal Article 2024 06 22 Bu makalede, öncelikle Azerbaycan coğrafyasında Aryan dillerinin varlığından önce Azari ve Azar kelimelerinin varlığı Kesrevi ve takipçileri tarafından ortaya atılan Azeri dili hipotezi reddedilmeye çalışılmıştır. Daha sonra bu makale, tarihi ve dilsel belgeleri inceleyerek Türklerin Azerbaycan ve Eski Kafkasya'da yerli ve çoğunlukta olduğunu kanıtlamaktadır. İslam coğrafyacılarının Azeri dili ile ilgili ortaya attıkları iddiaların eleştirisi, ileri sürülen gerekçelere Safetel Sefa kitabından yanıt verilmesi ve Şeyh Sefi'nin Türklüğüne dair delillerin ve içindeki Azerbaycan Türklerinin kültürel unsurlarının ele alınması, Tebriz Sefinesi ile Ruhi Unarcani'nin risalesinin Azeri diliyle bağlantılı oldmadığı iddiası, Kesrevi'nin Şeyh Sefi'nin Peygamber soyundan gelmediği yönündeki görüşünün eleştirilmesi makalenin en önemli kısımları arasında yer almaktadır.********* Bu məqalədə Kəsrəvi və onun ardıcıllarının irəli sürdükləri azəri dili fərziyyəsini rədd etməyə cəhd edilmiş, ilk növbədə Azərbaycan coğrafiyasında ari dillərinin mövcudluğundan əvvəl azəri sözlərinin mövcudluğuna işarə edilmişdir. Daha sonra bu məqalə tarixi və linqvistik sənədləri araşdıraraq Azərbaycanda və Köhnə Qafqazda türklərin yerli və çoxluq təşkil etdiyini sübut edir. İslam coğrafiyaçıları tərəfindən azəri dili ilə bağlı irəli sürülən iddiaların tənqidi, “Səfa əl-Səfa” kitabından irəli sürülən səbəblərə cavab və Şeyx Səfinin türklüyünə dair dəlillər və oradakı Azərbaycan türklərinin mədəni komponentlərindən bəhs edilməsi, Təbrizin “Səfinə”si ilə Ruhi Unarcaninin “Azəri dili” risaləsi arasında əlaqə iddiası, Kəsrəvinin Şeyx Səfinin Peyğəmbər nəslinin olmaması ilə bağlı fikirlərinin tənqidi məqalənin ən mühüm yerlərindəndir.********* In this article, an attempt has been made to reject the hypothesis of the Azeri language put forward by Kasravi and his followers, first of all, the existence of the words Azari and Azar before the presence of Aryan languages in the geography of Azerbaijan is pointed out. Then, by examining historical and linguistic documents, this article proves that Turks are indigenous and the majority in Azerbaijan and the Old Caucasus. Criticism of the claims made in relation to the Azeri language by Islamic geographers, response to the alleged reasons from the book Safa al-Safa and dealing with the evidence of Sheikh Safi's Turkishness and the cultural components of the Turks of Azerbaijan in it, criticism of the claim of connection between Sefineye Tabriz and Ruhi Unarjani's treatise with The Azeri language, criticism of Kasravi's opinion about Sheikh Safi's lack of descendants of the Prophet are among the most important parts of the article. در این مقاله تلاش گردیده برای رد نمودن فرضیه زبان آذری مطرح شده توسط کسروی و پیروان او، نخست به دیرینگی واژگان آذری، آذر و... در قبل از حضور آریایی زبان ها به جغرافیای آذربایجان پرداخته و انحصار آن شکسته شود و سپس با نقد استدلال های کسروی و پیروانش در حد توان اعم از نقل قول مورخین و جغرافی دان های اسلامی مرتبط با فرضیه آذری ؛ اشارات چلبی سیاح دربار عثمانی از نسخ خطی درباره آذربایجان که به نفع فرضیه آذری مصادره شده ؛ دلایلی از کتاب صفة الصفا که یکی از ستون های اصلی ادعای فرضیه کسروی بوده با تکیه به نسخ خطی؛ رجوع به اسناد بعد از کسروی همانند سفینه تبریز و رساله روحی انارجانی که در راستای تئوری او معرفی شده اند، ضعف این فرضیه را به رخ طرفداران بکشد و در ادامه با رجوع به مواردی چون وجود شواهد روشن مرتبط با ترکان در کتیبه های باستانی منطقه) اشاره متعدد به واژه ترک در کتیبه های آشوری( ؛ اثبات حضور ترکان در آذربایجان از روایات مورخین اسالمی؛ آوردن شاهد های مختلف حضور ترکان در آذربایجان در دوره های زمانی اشخاصی چون شیخ صفی، مستوفی و اولیا چلبی از نسخ خطی؛ مطرح شدن تئوری مقدس بودن " گویش های ایرانی جنوب حوزه خزر" در عهد شیخ زاهد و شیخ صفی در نزد مردم و صوفیان آذربایجانی توسط نگارنده و در نتیجه رد صالحیت اسناد مرتبط با آنها به نفع فرضیه زبان آذری ؛ اثبات سیادت شیخ صفی و حضور پر رنگ ترکان آذربایجان در کنار او و نوادگانش که در نهایت منجر به تشکیل دولت شیعی و رسمی نمودن تشیع گردید ؛ اشاره به نظر پرفسور هنینگ در عدم پذیرش فرضیه زبان آذری و پاسخ به نقدهای وارده بر او ؛ کشف و خوانش اسنادی از ترکی در آذربایجان و قفقاز با الفباهای باستانی ؛ دیرینگی جمجمه های دولیکو کرانیک ( کشیده سر ) متعلق به ترکان در قفقاز کهن و در نهایت رایج بودن سنت تدفین جنینی ترکان یا « تورک باسیریق دبی » از آندرونوف آلتای، قارقون ترکمنستان، کورگان خزر، گوردین و چوروم در آناتولی، قبرستان ناتسارقورا، فرهنگ کور -آراز تا قبور مکشوفه از مشکین شهراردبیل، گوی مسجد( مسجد کبود) تبریز در نزد در ترکان بومی و اکثریت بودن ترکان در آذربایجان و قفقاز قدیم را اثبات نماید.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198560_a5bf0deb71cf6644862d1778e12e480f.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 The Historical Geography of Northern Azerbaijan and the Caucasus Based on Safavid Sources (851-907 / 1455-1501)********* Kuzey Azerbaycan ve Kafkasya'nın Safevi Kaynaklarına Göre Tarihi Coğrafyası (851-907 / 1455-1501)****** Səfəvi Dövrü Kaynaklarına Əsaslanan Şimali Azərbaycan və Qafqazın Tarixi Coğrafiyası (851-907 / 1455-1501) جغرافیا ی تاریخی شمال آذربا یجان و قفقاز بر پا یه منابع عصر صفو ی ( 851-907 ق. / -1455 1501 م.) 198570 FA شهرام پناهی‌خیاوی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهربابک 0000-0003-4422-1051 Journal Article 2024 06 22 Chroniclers of the Safavid era recorded the military campaigns of the late Safavid sheikhs in the regions of Northern Azerbaijan and parts of the Caucasus during the second half of the 9th/15th and 10th/16th centuries. Initially, the main purpose of these reports was to justify the religious approach of the aforementioned sheikhs towards non-Muslim regions beyond the borders of Azerbaijan. However, relying on this information, we can also find brief examples of issues related to ethnography and the historical geography of the mentioned regions. In this regard, the research question is: what topics do the Safavid historians' statements reveal in the field of political and human geography of Northern Azerbaijan and the Caucasus? This question leads us to the hypothesis that the geographical factor played an influential role in the historical events of that period. Consequently, the routes chosen by the Safavid sheikhs in Azerbaijan and the Caucasus became the subject of the historians' keen curiosity and scrutiny. The research method is based on "narrative and causal" explanations. The data is collected based on Safavid sources and new conventional research. The main finding of the research indicates two essential points: First, the information provided has an acceptable compatibility with the current features of Northern Azerbaijan and the Caucasus. Second, from the point of view of the mentioned historians, the geographical distribution of the regions is only important because of their role in communication networks. Therefore, this knowledge only answers a small part of our unknowns about that period.*********** Safevi dönemi tarihçileri, 10. / 16. yüzyılların ikinci yarısında Kuzey Azerbaycan ve Kafkasya'nın bazı bölgelerinde Safevi şeyhlerinin son dönem askeri faaliyetlerini kayıt altına almışlardır. Başlangıçta bu kayıtların temel amacı, söz konusu şeyhlerin Azerbaycan sınırlarının ötesindeki gayrimüslim bölgelere yönelik dini politikalarını meşrulaştırmaktı. Fakat bu bilgilere dayanarak, bahsi geçen bölgelerin etnografya ve tarihi coğrafyasıyla ilgili kısa örnekler de bulmak mümkündür. Bu çerçevede araştırma sorusu şudur: Safevi tarihçilerinin ifadeleri, Kuzey Azerbaycan ve Kafkasya'nın siyasi ve beşeri coğrafyası alanında hangi konuları aydınlatmaktadır? Bu soru bizi şu hipoteze yönlendirmektedir: Coğrafi faktör, o dönemin tarihi olaylarında önemli bir rol oynamıştır ve buna bağlı olarak Safevi şeyhlerinin Azerbaycan ve Kafkasya'da seçtikleri rotalar, tarihçilerin ilgi ve inceleme konusu olmuştur. Araştırma yöntemi, betimleyici ve nedensellik açıklamalarına dayanmakta ve veriler Safevi kaynakları ve yeni ve geleneksel araştırmalar ışığında toplanmıştır. Fakat araştırmanın temel bulgusu iki temel noktaya işaret etmektedir: Birincisi, sunulan bilgiler Kuzey Azerbaycan ve Kafkasya'nın güncel özellikleriyle uyumluluk göstermektedir. İkincisi, söz konusu tarihçiler açısından bölgelerin coğrafi dağılımı sadece iletişim ağlarındaki rollerinden dolayı önemlidir ve bu nedenle bu bilgiler, o dönemle ilgili bilmediklerimiz hakkında sadece küçük bir kısmı yanıtlamaktadır.********** Səfəvi dövrü tarixçiləri, doqquzuncu əsrin onuncu ildən onuncu əsrin on birinci ilinə (hicri) və ya on beşinci əsrin altıncı ildən on beşinci əsrin on birinci ilinə (miladi) qədər olan dövrə Səfəvi hanedanının son dövr şeyxlərinin Şimali Azərbaycan və Qafqaz bölgələrindəki hərbi fəaliyyətlərinə dair hesabatlar qeydə alıblar. İlk növbədə, hesabatların əsas məqsədi, deyilən şeyxlərin Azərbaycan sərhədlərinin ötəsindəki gayrimüsəlman yerlərlə qarşılaşdıqlarında dini yanaşmalarını ədalətləndirməkdir. Beləliklə, bu məlumatlara əsaslanaraq, deyilən bölgələrin etnoqrafiya və tarixi coğrafiyası ilə bağlı bəzi nümunələr, hər neçin ki, özətləşdirilmiş şəklində ortaya çıxır və əldə edilir. Bu bağlamda, bu çalışmanın sadə bir sualı var: Səfəvi tarixçiləri, Şimali Azərbaycan və Qafqazın siyasi və mənsəbi coğrafiyası haqqında hansı məsələləri bilir? Deyilən sual bizi bu hipotezə yönəldir: Coğrafi faktor, o dövrün tarixi hadisələri üzərində təsirli bir rol oynamışdır və Səfəvi şeyxlərinin Azərbaycan və Qafqazdakı məqsədləri və çətinlikləri, deyilən bölgələrin tarixçilərinin maraqlı və dərinliyinə layiq yerlərə qoyulmuşdur. Bu tədqiqatın araşdırma üsulu, "mənasını və səbəbini" izahlar əsasında qurulub və məlumatlar, Səfəvi dövrünün mənbələrinə və müasir ənənəvi araşdırmalara əsaslanaraq toplanıb. Lakin, araşdırmanın əsas nəticəsi iki əsas nöqtəni ortaya qoyur: Birincisi, təqdim edilən məlumatlar, hazırki Şimali Azərbaycan və Qafqazın xüsusiyyətləri ilə müvafiq uyğunluğa malikdir. İkincisi, deyilən tarixçilərin baxış açısından, bölgələrin coğrafi dağılışı, yalnız əlaqə rollarını təqdim etmək məqsədilə əhəmiyyətli olmuşdur və beləliklə, bu məlumatlar yalnız o dövrə aid bilinməzlərimizin kiçik bir hissəsini aydınlatır. وقایع‌نگاران عصر صفوی در خلال‌ نیمۀ دوّم قرن نهم الی دهم هجری/پانزدهم تا شانزدهم میلادی، اقدامات نظامی مشایخ متأخّر خاندان صفوی در نواحی آذربایجان شمالی و برخی مناطق قفقاز را به‌ثبت رسانده‌اند. در بدو امر، هدف اصلی گزارشات، توجیح رویکرد دینی مشایخ مذکور در مواجه با مناطق غیرمسلمان‌نشین در فراسوی مرزهای آذربایجان بوده است، مع‌ذلک به اتّکای همین اطّلاعات، نمونه‌هایی هر‌چند ‌مجمل از مسائل مرتبط با مردم‌شناسی و جغرافیای‌ تاریخی نواحی یاد‌‌شده به دست می‌آید. در این ارتباط، سؤال هرچند سادۀ پژوهش حاضر، عبارت است از اینکه: اظهارات مورّخان صفوی، چه‌مباحثی را در حوزۀ جغرافیای ‌سیاسی و انسانی شمال آذربایجان و قفقاز معلوم می‌دارد؟ پرسش یاد‌‌شده ما را به این فرضیه رهنمون می سازد که: عامل جغرافیایی، نقشی تأثیر‌گذار بر حوادث تاریخی آن دوران داشته و به‌تبع اقدام‌ها و چالش‌های پیش روی مشایخ صفوی، مسالکِ مورد ‌نظر آنان در آذربایجان و قفقاز، محل کنجکاوی و مداقه تیزبینانه مورّخان قرار‌گرفته‌ است. روش تحقیق حاضر، بر پایۀ تبیین‌های «روایی و علّی» بوده و داده‌ها نیز بر اساس منابع عصر صفوی و پژوهش‌های متعارف جدید جمع‌آوری شده است. امّا، یافته اصلی تحقیق، بیانگر دو نکته اساسی‌ست: اوّلاً؛ اطّلاعات ارائه شده با ویژگی‌های کنونی شمال آذربایجان و قفقاز همخوانی قابل قبولی دارد. ثانیاً؛ از نقطه‌نظر مورّخان مذکور، توزیع جغرافیایی مناطق صرفاً به دلیل معرّفی نقش‌های مواصلاتی آن حائز اهمیت بوده و لذا، این دانستنی‌ها تنها بخش کوچکی از مجهولات ما نسبت به آن دوران را پاسخ می‌دهد.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198570_fd2210a1eb61f027f3aa8227f3eba366.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Sattar Khan before and during the constitutional movement********* Səttar Xan məşrutə hərəkatında********** Meşrutiyet hareketi öncesinde ve sırasında Sattar Han ستارخان قبل و هنگام جنبش مشروطه 198571 FA علی‌اکبر رضایی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی 0000-0002-8274-9415 Journal Article 2024 06 22 The constitutional movement in Iran was one of the most complex and profound developments that we witnessed in the contemporary history of Iran. The root of this movement, however, came from the competition between the two colonial powers, Russia and England, each of them wanted to invade and influence Iran to achieve their own goals. Azerbaijan, as one of the three main centers of the uprising for the constitution, played a strong and irreplaceable role in this movement. The main question of the present research is, what was the position of Sattar Khan in Tabriz before the constitution and what was its role and influence during the constitution? The hypothesis of the research points out that before the constitution, Sattar Khan was one of the famous personalities of Azerbaijan and during the constitutional movement, he rose in support of the people. In this research, descriptive-analytical method and library documents have been used. The results of the research showed that with the start of Sattar Khan's constitutional movement, he rose up to achieve freedom and eliminate tyranny for the Iranian people, and despite the efforts of the Russian consul to attract him to Russia, he opposed him and after the victory The constitutional movement and the seizure of power by pro-British forces. Sattar Khan, who was a patriotic and independent person, was attacked from all sides in a conspiracy in Atabak Park, and after being wounded, he stayed at home and thus It is removed from the political scene.****** İrandakı konstitusiya hərəkatı İranın müasir tarixində şahidi olduğumuz ən mürəkkəb və dərin hadisələrdən biri idi. Bu hərəkatın kökü isə iki müstəmləkəçi dövlət olan Rusiya və İngiltərə arasındakı rəqabətdən qaynaqlanır, onların hər biri öz məqsədlərinə çatmaq üçün İranı işğal etmək və təsir etmək istəyirdi. Azərbaycan konstitusiya uğrunda üsyanın üç əsas mərkəzindən biri kimi bu hərəkatda güclü və əvəzsiz rol oynadı. Hazırkı araşdırmanın əsas sualı ondan ibarətdir ki, Səttar xanın məşrutədən əvvəl Təbrizdə tutduğu mövqe və məşrutə dövründə onun rolu və təsiri necə olub? Tədqiqatın fərziyyəsində göstərilir ki, Səttar xanın məşrutədən əvvəl Azərbaycanın tanınmış şəxsiyyətlərindən biri olub və məşrutə hərəkatı zamanı xalqa dəstək olaraq ayağa qalxıb. Bu tədqiqatda analitik metoddan və kitabxana sənədlərindən istifadə edilmişdir. Tədqiqatların nəticələri göstərdi ki, Səttar xanın məşrutə hərəkatının başlaması ilə o, azadlığa nail olmaq üçün ayağa qalxmış, rus konsulunun onu Rusiyaya cəlb etmək cəhdlərinə baxmayaraq, ona qarşı çıxmış və İran xalqının ixtiyarına verilmişdir. Qələbə Məşrutə hərəkatı və ingilisyönlü qüvvələrin hakimiyyəti ələ keçirməsi vətənpərvər və müstəqil bir şəxsiyyət olan Səttar xana sui-qəsdlə Atabək parkında hər tərəfdən hücuma məruz qalmış, yaralandıqdan sonra evində qalmış və beləliklə də siyasi səhnədən uzaqlaşdırılır.***** İran'daki anayasal hareket, İran'ın çağdaş tarihinde tanık olduğumuz en karmaşık ve derin gelişmelerden biriydi. Ancak bu hareketin kökeni, her biri İran'ı işgal etmek ve kendi hedeflerine ulaşmak için etkilemek isteyen iki sömürgeci güç olan Rusya ve İngiltere arasındaki rekabetten geliyordu. Anayasa ayaklanmasının üç ana merkezinden biri olan Azerbaycan, bu harekette güçlü ve yeri doldurulamaz bir rol oynadı. Bu araştırmanın temel sorusu, Settar Han'ın anayasa öncesinde Tebriz'deki konumu neydi ve anayasa sırasındaki rolü ve etkisi neydi? Araştırmanın hipotezi, Settar Han'ın anayasadan önce Azerbaycan'ın ünlü şahsiyetlerinden biri olduğunu, meşrutiyet hareketi sırasında ise halkın desteğiyle yükseldiğini öne sürüyor. Bu araştırmada betimsel-analitik yöntem ve kütüphane dokümanları kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları, Settar Han'ın meşrutiyet hareketinin başlamasıyla birlikte İran halkının özgürlüğünü elde etmek ve zulmü ortadan kaldırmak için ayağa kalktığını, Rus konsolosunun kendisini Rusya'ya çekme çabalarına rağmen ona karşı çıktığını ve sonrasında İran halkının zulmünü ortadan kaldırdığını gösterdi. Meşrutiyet hareketi ve İngiliz yanlısı güçlerin iktidarı ele geçirmesi Vatansever ve bağımsız bir kişi olan Sattar Han, Atabak Parkı'nda bir komplo ile her taraftan saldırıya uğradı ve yaralandıktan sonra evinde kaldı ve böylece siyaset sahnesinden uzaklaştırılıyor. جنبش مشروطه در ایران یکیاز پیچیدهترین و عمیقترین تحولاتی بود که در تاریخ معاصر ایران شاهد آن بودیم. ریشۀ این جنبش اما از رقابت دوقدرت استعمارگر روسیه و انگلستان ناشی میشد که هریک از آنان برای نیل به اهداف خاص خود خواهان دستاندازی و نفوذ در ایران بودند. آذربایجان نیز بهعنوان یکیاز سهکانون اصلی قیام برای مشروطه در این جنبش نقشی پررنگ و بیبدیل داشت. پرسش اصلی پژوهش حاضر ایناست که ستارخان چه جایگاهی در تبریز قبلاز مشورطه داشته و نقش و تأثیر آن هنگام مشروطه بهچه سمتوسویی بوده است؟ فرضیۀ پژوهش اشاره میکند که ستارخان قبل از مشروطه از شخصیتهای خوشنام آذربایجان بوده و هنگام جنبش مشروطه نیز درحمایت از مردم قیام نمود. در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی و اسناد کتابخانهای استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که با شروع جنبش مشروطه ستارخان برای دستیابی مردم ایران به آزادی و ازبین بردن استبداد قیام میکند و علیرغم تلاش کنسول روسیه برای جذب وی بهطرف روسیه وی مخالفت میکند و پساز پیروزی جنبش مشروطه و بهدست گرفتن قدرت توسط نیروهای طرفدار انگلستان ستارخان که شخصی میهنپرست و مستقلی بوده در یک توطئه در پارک اتابک مورد حملۀ همهجانبه قرار میگیرد و پساز زخمی شدن خانهنشین شده و بدینترتیب از صحنۀ سیاسی حذف میگردد.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198571_75facae4827f6ccd9ad1e3e694c0ac45.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 "Azeri intellectuals and national and ethnic identity" authored by Ali Murshidizad********* Kitab icmalı “Azəri ziyalıları və milli-etnik kimlik” müəllifi Əli Mürşidizadə ******** Kitap incelemesi "Azeri aydınları ve ulusal ve etnik kimlik" Ali Mürşidizad tarafından yazılmıştır. سیری در کتاب «روشنفکران آذری و هویّت ملّی و قومی» تألیف علی مرشدی‌زاد علی بابازاده اورموی 198572 FA علی بابازاده ایگدیر دبیر بازنشستۀ آموزش و پرورش Journal Article 2024 06 22 Ali Murshidizad, a Shahid University member, published a book entitled “Azeri intellectuals and National and Ethnic Identity" in 2001. In this book, the author has tried to discuss the events and cultural, social, and political events about Azerbaijan in the eighty years leading up to the date of writing of the mentioned book and to investigate the ethnic issues in the state of Azerbaijan and its various aspects. Also, in this book, he introduced the famous Azerbaijani intellectuals in these eighty years and briefly presented their points of view about ethnic and national issues. It is regrettable to say that Mr. Morshidizad was not able to do right due to being trapped in the prison of extreme nationalist ideas and he went astray by defining dry and artificial frameworks and did not provide an analysis that is in line with fairness and justice and based on fundamental rights. In this paper, his point of view, extracted from the book " Azeri intellectuals and National and Ethnic Identity", has been studied as an example of the type of thought and literature of the Persianists and anti-Turkish school of nationalism during the Islamic Revolution. Ali Murshidizad does not have a prominent position among the contemporary Iranian anti-Turkists. Still, the contents of his book contain the most fundamental aspects of the thoughts and beliefs of Persianists and anti-Turkish nationalists in Iran, and it offers a relatively complete review of identitarian and Persianist Azerbaijani personalities to the readers of the book.********* Şahid Universitetinin professor-müəllim heyətinin üzvü Əli Mürşidizadın 2001-cu ildə “Azəri ziyalıları və milli-etnik kimlik” adlı kitabı nəşr olunub. Müəllif bu kitabda sözügedən kitabın yazıldığı tarixə qədər olan səksən il ərzində baş verən mədəni, ictimai və siyasi hadisələri və cərəyanları Azərbaycanla bağlı tədqiq etməyə, Azərbaycan dövlətində və onun dövlətində etnik məsələləri və müxtəlif aspektləri araşdırmağa çalışmışdır. Həmçinin bu kitabda Azərbaycanın bu səksən ildə tanınmış ziyalılarını tanıtmış, onların etnik və milli məsələlərlə bağlı fikirlərini qısaca təqdim etmişdir. Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, cənab Morşidizad bu kitabda ifrat millətçi düşüncələrin zindanında qaldığı üçün materiala haqq qazandıra bilməmiş, quru və süni çərçivələr müəyyənləşdirərək yoldan çıxarmış, bir təhlil təqdim etməmişdir. Bu çıxış da onun “Azəri aydınları və milli-etnik kimlik” kitabından götürülmüş baxışı farsçı və antitürk millətçilik məktəbi düşüncə daşıyıcılarının düşüncə növü və ədəbiyyatı nümunəsi kimi, İslam İnqilabı dövründə araşdırılıb. Əlavə etməliyəm ki, Əli Mürşidizad müasir İran antitürkçüləri arasında görkəmli bir mövqeyə malik deyil, lakin onun kitabının məzmunu İrandakı fars yönümlü və anti-türk millətçilərinin düşüncə və inanclarının ən fundamental cəhətlərini ehtiva edir. Azərbaycan və fars şəxsiyyətlərinin nisbətən dolğun icmalı kitabı oxuculara təqdim edir. ********** Shahid Üniversitesi öğretim üyesi Ali Mürşidizad, 2001 yılında "Azeri aydınları ve ulusal ve etnik kimlik" başlıklı bir kitap yayınladı. Yazar bu kitapta, söz konusu kitabın yazıldığı tarihe kadar geçen seksen yıllık olayları, kültürel, sosyal ve siyasi olayları Azerbaycan ile ilgili olarak incelemeye ve Azerbaycandaki etnik meseleleri incelemeye çalışmıştır. Ayrıca bu kitapta bu seksen yılda Azerbaycan'ın ünlü aydınlarını tanıtmış, onların etnik ve milli meselelere bakış açılarını kısaca sunmuştur. Mürşidizad'ın bu kitapta aşırı milliyetçi düşünceler hapishanesine hapsolması nedeniyle materyalin hakkını verememiş, kuru ve yapay çerçeveler çizerek yoldan saptığını ve bu konuda bir analiz ortaya koymadığını üzülerek söylemek isteriz. Bu makalede onun "Azeri Aydınları ve Ulusal ve Etnik Kimlik" kitabından alıntılanan bakış açısı, Türk karşıtlığı taşıyıcılarının düşünce ve edebiyat türlerine örnek olarak incelenmiştir. Ali Mürşidizad'ın çağdaş İranlı Türk karşıtları arasında önemli bir konuma sahip olmadığını eklemeliyiz, ancak kitabının içeriği İran'daki Fars yönelimli ve Türk karşıtı milliyetçilerin düşünce ve inançlarının en temel yönlerini içermektedir. علی مرشدی‌زاد عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد در سال 1380 شمسی اقدام به انتشار کتابی با عنوان «روشنفکران آذری و هویّت ملّی و قومی» نمود. مؤلّف در این کتاب کوشیده‌است حوادث و جریان‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هشتاد سالة منتهی به تاریخ تألیف کتاب مذکور در رابطه با آذربایجان را بررسی کرده و به بازکاوی مسائل قومی در ایالت آذربایجان و جنبه های گوناگون آن بپردازد. همچنین وی در این کتاب به معرّفی روشنفکران مشهور آذربایجانی در این هشتاد سال پرداخته و به صورتی گذرا نقطه نظرات آنها در رابطه با مسائل قومی و ملّی را مطرح کرده است. با کمال تأسّف باید گفت آقای مرشدی‌زاد در این کتاب به دلیل گرفتار بودن در زندان اندیشه های افراطی ناسیونالیستی قادر به ادای حق مطلب نشده و با تعریف چهارچوب‌هایی خشک و تصنّعی به بیراهه رفته و تحلیلی منطبق بر انصاف و عدالت و مبتنی بر حقوق اساسی ارائه نکرده است. در این گفتار نقطه نظرات ایشان را که از کتاب «روشنفکران آذری و هویّت ملّی و قومی» استخراج شدهاست به عنوان نمونه‌ای از نوع اندیشه و ادبیّات حاملان مکتب ناسیونالیسم فارسیگرا و ترکیستیز در دوران انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفتهاست. باید اضافه کنم علی مرشدیزاد در میان ترکیستیزان معاصر ایران جایگاه برجسته ای ندارد، لیکن مطالب مندرج در کتاب او حاوی اساسیترین زوایای اندیشه و اعتقادات ناسیونالیستهای فارسیگرای و ترکی ستیز ایرانی بوده و مرور نسبتاً کاملی از شخصیّتهای آذربایجانی هویتگرا و فارسیگرا را به خوانندگان کتاب عرضه میکند.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198572_a180b11d1845e07a4526c43ab582b97c.pdf

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی فصلنامه تخصصی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» ‪3041-8690 1 3 2024 05 21 Did Hayder Khan Amoğlu participate in the war of Atabek Park!?******** Heydər Xan Əmoğlu Atabək parkı müharibəsində iştirak edib!?******** Hayder Han Amoğlu Atabek Parkı savaşına katıldı mı? آیا حیدرخان عمواوغلی در جنگ پارک اتابک شرکت داشت!؟ 198573 FA محمدحسن پدرام محقق تاریخ Journal Article 2024 06 22 The war of Atabek Park, or in other words, the tragic disaster of Atabek Park, is considered the most bitter and painful event in the history of Iran's constitutional revolution. Until now, historians and researchers of constitutional history have presented different views regarding the presence or absence of Hayder Khan Amoğlu in the Atabek Park War. Haj Ismail Amirkhizi is at the head of the historian who confirmed the presence of Hayder Khan Amoğlu in the battle of Atabek Mehr Park. But some narrations indicate that Hayder Khan Amoğlu was arrested after the assassination of Seyyed Abdullah Behbahani and was released from prison after the end of the Atabek Park War. According to the reviews that were made in relation to Amirkheizi's material and the final result was that it is most likely that the narrators and reporters of the war of Atabek Park may have told Amirkheizi the name of Hayder Khan Amoğlu instead of Hayder Khan's category (intentionally or unintentionally).*********** Atabək parkının müharibəsi, başqa sözlə, Atabək parkının faciəvi fəlakəti İranın məşrutə inqilabı tarixində ən acı və ağrılı hadisə hesab olunur. İndiyə qədər tarixçilər və konstitusiya tarixi tədqiqatçıları Heydər Xan Əmoğlunun Atabək parkı müharibəsində olub-olmaması ilə bağlı müxtəlif fikirlər irəli sürmüşlər. Atabək parkı döyüşündə Heydər Xan Əmoğlunun olmasını təsdiq edən tarixçinin başında Hacı İsmayıl Əmirxizi dayanır. Amma bəzi rəvayətlərdə Heydər Xan Əmoğlunın Seyid Abdullah Behbəhaninin öldürülməsindən sonra həbs edildiyi və Atabək parkı müharibəsi başa çatdıqdan sonra həbsdən azad edildiyi göstərilir. Əmirxeyzinin materialı ilə bağlı edilən rəylərə görə və yekun nəticə belə oldu ki, çox güman ki, Atabək parkının rəvayətçiləri və reportyorları Əmirxeyziyə Heydər Xan dəstəsi əvəzinə Heydər Xan Əmoğlunun adını (qəsdən və ya istəmədən) demişlər.********** Atabek Parkı savaşı, diğer bir deyişle Atabek Parkı felaketi, İran'ın Meşrutiyet Devrimi tarihindeki en acı olay olarak kabul ediliyor. Şimdiye kadar tarihçiler ve Meşrutiyet tarihi araştırmacıları, Atabek Parkı Savaşı'nda Hayder Han Amoğlu'nun varlığı veya yokluğu konusunda farklı görüşler ortaya koydular. Hayder Han Amoğlu'nun Atabek Parkı savaşında varlığını doğrulayan tarihçilerin başında Hac İsmail Amirkhizi yer alıyor. Ancak bazı rivayetlerde Hayder Han Amoğlu’nun Seyyed Abdullah Behbahani suikastının ardından tutuklandığı ve Atabek Parkı Savaşı'nın bitiminden sonra hapishaneden serbest bırakıldığı belirtiliyor. Amirkheizi'nin materyalleriyle ilgili olarak yapılan incelemelere göre nihai sonuç, Atabek Parkı savaşının anlatıcıları ve muhabirlerinin Amirkheizi'ye Haider Khan'ın kategorisi yerine Hayder Khan Amoğlu’nun adını (kasıtlı olarak) söylemiş olabileceği yönündeydi. جنگ پارک اتابک و یا به عبارت بهتر فاجعه شوم پارک اتابک تلخ‌ترین و دردناک‌ترین حادثه تاریخ انقلاب مشروطیت ایران محسوب می‌شود. تا به حال در رابطه با حضور و یا عدم حضور حیدرخان عمواوغلی در جنگ پارک اتابک دیدگاه‌های متفاوتی از طرف مورخان و پژوهشگران تاریخ مشروطه ارائه شده است. حاج‌اسماعیل امیرخیزی در صدر مورخانی قرار دارد که به حضور حیدرخان عمواوغلی در جنگ پارک اتابک مهر تأیید زده است. اما بعضی روایات حاکی از آن است که حیدرخان عمواوغلی بعد از ترور سیدعبدالله بهبهانی دستگیر و بعد از خاتمه جنگ پارک اتابک از زندان آزاد شده است. با توجه به نقد و بررسی‌هایی که در رابطه با مطالب امیرخیزی به عمل آمد و نتیجه نهایی این بود که به احتمال زیاد راویان و گزارشگران جنگ پارک اتابک شاید به جای دسته حیدرخان (عمدی یا غیرعمدی) نام حیدرخان عمواوغلی را به امیرخیزی بازگو کرده‌اند.

https://www.azerturkhistory.ir/article_198573_24c4e225ec5dbc3c26563dabe076f7e8.pdf