This study focuses on the intellectual journeys of Allama Iqbal and Ahmet Mithat by 
concentrating on the significant changes in their thought and philosophy following their travels 
to Europe. Allama Iqbal (1877-1938), a prominent philosopher-poet from undivided India, and 
the famous Ottoman writer Ahmet Mithat Efendi (1844-1912), represent important figures in 
Turkey's intellectual world. Their journeys to Europe, a prime example of encounter with modern 
ideas and political currents, marked a transformative period in their lives and profoundly 
influenced their subsequent literary and philosophical works. 
The aim of this study is to conduct an in-depth comparative analysis of their writings before and 
after their residence in Europe. It seeks to uncover how exposure to Europe's socio-political and 
intellectual climate triggered a shift in their perspectives on culture, religion, and politics. This 
research will utilize primary sources such as personal diaries, letters, and literary works, 
alongside secondary analyses, to construct a comprehensive picture of their evolving ideologies. 
This research is not only about tracing the intellectual metamorphosis of these two figures but 
also about understanding the broader implications of such transformations within the context of 
Islamic renaissance and modern thought. By analyzing the intercultural exchange and the 
resulting intellectual fermentation, it aims to make a significant contribution to the discourse on 
how cross-cultural experiences shape philosophical and ideological narratives. This study, by 
offering a nuanced understanding of the legacy and lasting impact of Iqbal and Mithat Efendi's 
European experience, seeks to build a bridge between historical understandings and 
contemporary interest. ****
 
Bu araşdırma Məhəmməd İqbal və Əhməd Mithatın Avropa səyahətlərindən sonra fikir və 
fəlsəfələrində baş verən mühüm dəyişikliklərə diqqət yetirərək onların intellektual səyahətlərini 
təhlil edir. Bölünməmiş Hindistanın görkəmli filosof-şairlərindən olan Məhəmməd İqbal (1877
1938) və məşhur Osmanlı yazıçısı Əhməd Mithat Əfəndi (1844-1912) Türkiyənin intellektual 
dünyasının mühüm simvolarındandırlar. Müasir fikirlər və siyasi axınlarla qarşılaşmanın 
əlamətdar bir nümunəsi olan Avropa səfərləri onların həyatında transformativ bir dövr açmış və 
sonrakı ədəbi və fəlsəfi əsərlərini dərin şəkildə təsirləndirmişdir. 
Bu tədqiqatın məqsədi onların Avropada qalmalarından əvvəl və sonra yazdıqlarının dərindən 
müqayisəli təhlilini aparmaqdır. Avropanın sosio-politik və intellektual mühitinə məruz qalmağın 
onların mədəniyyət, din və siyasətə baxışlarında necə dəyişikliklərə səbəb olduğunu ortaya 
çıxarmağı hədəfləyir. Bu araşdırma şəxsi gündəliklər, məktublar və ədəbi əsərlər kimi birinci 
dərəcəli mənbələrin yanında ikinci dərəcəli təhlillərdən də istifadə edərək, onların inkişaf edən 
ideologiyalarının hərtərəfli bir şəklini quracaqdır. 
Bu tədqiqat təkcə bu iki şəxsin intellektual çevrilişinin izini verməklə kifayətlənmir, həm də belə 
dəyişikliklərin İslam intibahı və müasir düşüncə kontekstindəki daha geniş nəticələrini başa 
düşməklə məşğul olur. Mədəniyyətlərarası mübadiləni və nəticədə ortaya çıxan intellektual 
mayalanmanı təhlil edərək, təcrübələrin fəlsəfi və ideoloji hekayələri necə formalaşdırdığı 
mövzusundakı diskurslara mühüm bir töhfə verməyi məqsəd qoyur. İqbal və Mithat Əfəndinin 
Avropa təcrübəsinin irsini və davamlı təsirini incə bir şəkildə anlayaraq, tarixi anlayışlarla müasir 
maraq arasında körpü qurmağa çalışır. ****
 
Bu araştırma, Muhammed İkbal ve Ahmet Mithat’ın Avrupa seyahatlerinin ardından düşünce 
ve felsefelerinde yaşanan önemli değişimlere odaklanarak entelektüel yolculuklarını ele alıyor. 
Bölünmemiş Hindistan’ın önde gelen filozof-şairlerinden Muhammed İkbal (1877-1938) ve 
ünlü Osmanlı yazarı Ahmet Mithat Efendi (1844-1912), Türkiye’nin entelektüel dünyasının 
önemli isimlerini temsil ediyor. Modern fikirlerin ve siyasi akımların önemli bir örneği olan 
Avrupa’ya yolculukları, hayatlarında dönüştürücü bir döneme işaret etmiş ve daha sonraki edebi 
ve felsefi çalışmalarını derinden etkilemiştir. 
Bu çalışmanın amacı onların Avrupa’daki ikametlerinden önce ve sonra yazdıklarının 
derinlemesine karşılaştırmalı bir analizini yapmaktır. Avrupa’nın sosyo-politik ve entelektüel 
iklimine maruz kalmanın kültür, din ve siyasete bakış açılarında nasıl bir değişimi tetiklediğini 
ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Bu araştırma, gelişen ideolojilerinin kapsamlı bir resmini 
oluşturmak için ikincil analizlerin yanı sıra kişisel günlükler, mektuplar ve edebi eserler gibi 
birincil kaynaklardan yararlanacaktır. 
Bu araştırma, yalnızca bu iki figürün entelektüel başkalaşımının izini sürmekle ilgili değil, aynı 
zamanda bu tür değişimlerin İslami rönesans ve modern düşünce bağlamındaki daha geniş 
sonuçlarını anlamakla da ilgilidir. Kültürlerarası alışverişi ve bunun sonucunda ortaya çıkan 
entelektüel mayalanmayı analiz ederek, deneyimlerin felsefi ve ideolojik anlatıları nasıl 
şekillendirdiği konusundaki söylemlere önemli katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu araştırma, 
İkbal ve Mithat Efendi'nin Avrupa deneyimlerinin mirasına ve kalıcı etkisine ilişkin incelikli 
bir anlayış sunarak, tarihsel anlayışlarla çağdaş ilgi arasında köprü kurmaya çalışmaktadır.