Document Type : Original Article
Author
researcher on History and culture of Azerbaijan
Abstract
With the rise of the Pahlavi dynasty, due to the years-long efforts of a class of Iranian intellectuals, both Persian and Turk, Iran of the Qajar era transformed from a state of cultural plurality to cultural monophony. With the establishment of this regime, the monophony of Persian literature and the prohibition of the Turkish language and literature through state coercion and official directives became one of the pillars of Iran during the Pahlavi period.
One of the first documents attempting to prevent the teaching of the Turkish language in Azerbaijan is a report and request by Farrokh, the Head of Accounting of the Ministry of Foreign Affairs, dated 1305 SH (1926 CE), to the Iranian Ministry of Foreign Affairs, urging the prevention of the establishment of a Turkish school in Azerbaijan. The second document pertains to the struggle against the Turkish language and literature in the late Pahlavi period.****
Pahlavi hanedanının iktidara gelişiyle birlikte, hem Fars hem de Türk kökenli bir grup İranlı aydının yıllardır sürdürdüğü çabalar sonucunda, Kaçar döneminin çok kültürlü İran'ı, tek kültürlü bir yapıya dönüştü. Bu rejimin kurulmasıyla, Fars edebiyatının tek sesliliği ve Türk dili ve edebiyatının devlet zoru ve genelgelerle yasaklanması, Pahlavi dönemi İran'ının temel dayanaklarından biri haline geldi.
Azerbaycan'da Türkçe öğretimini engellemeye yönelik ilk belgelerden biri, 1305 (Hicri Şemsi) tarihli, İran Dışişleri Bakanlığı Muhasebe Başkanı Ferruh'un, Azerbaycan'da bir Türk okulunun açılmasını önleme talebini içeren, İran Dışişleri Bakanlığı'na yazdığı rapor ve başvurusudur. İkinci belge ise, Pahlavi döneminin sonlarında Türk dili ve edebiyatıyla mücadeleye ilişkindir.****
Pəhləvi sülaləsinin hakimiyyətə gəlməsi ilə birlikdə, həm fars, həm də türk olan bir qrup iranlı aydının illərdir sərgilədiyi səylər nəticəsində, Qacar dövrünün çoxmədəniyyətli İranı, tək mədəniyyətli bir struktura çevrildi. Bu rejimin yaranması ilə, Fars ədəbiyyatının tək səsliliyi və türk dili və ədəbiyyatının dövlət təzyiqi və təlimatları ilə qadağan edilməsi, Pəhləvi dövrü İranının əsas sütunlarından birinə çevrildi.
Azərbaycanda türk dilinin tədrisinin qarşısını almaq üçün ilk sənədlərdən biri, 1305 (hicri şəmsi) tarixli, Xarici İşlər Nazirliyinin Mühasibat Rəisi Fərx-in İran Xarici İşlər Nazirliyinə, Azərbaycanda türk məktəbinin açılmasının qarşısını almaq məqsədilə yazdığı raport və müraciətidir. İkinci sənəd isə, Pəhləvi dövrünün sonlarında türk dili və ədəbiyyatı ilə mübarizəyə aiddir.
Keywords
Subjects
