Studies on Azerbaijan and Turk's History Azərbaycan və Türk tarixi araşdırmaları

Abstract Since ancient times, headgear and hat had great importance in most parts of the world and was one of the main components of men's clothing. In the Azerbaijan region, the culture of wearing a hat was seriously prevalent in different historical periods, and until the middle of the 20th century, it was an inseparable part of men's clothing, that not having a hat was considered a form of nakedness, and removing a hat from a person's head was considered a great insult. Undoubtedly, the investigation about the social and folkloric position of the hat in different historical periods in Azerbaijan can be the subject of detailed researchs that we intend to focus on the variety of men's hats and bashlyqs in Azerbaijan and introduce its common and famous types.
It should be noted that headgears are called Başlıq in Azerbaijan Turkish language, and the types of men's hats can be divided into four general categories including Boark (Börk), Arakhchyn (Araxçın), Saryq (Sarıq) and Papaq (Papaq).******
Antik çağlardan beri başı örtmek veya şapka takmak dünyanın çoğu yerinde büyük önem taşımış ve erkek giyiminin ana bileşenlerinden biri olmuştur. Azerbaycan bölgesinde şapka takma kültürü farklı tarihi dönemlerde ciddi şekilde yaygınlaşmış olup, 20. yüzyılın ortalarına kadar şapka takmak bir çeşit kıyafet sayılacak kadar erkek giyiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Başlıksız olmak çıplaklık gibi algılanmakta ve bir kişinin kafasından şapka çıkarmak büyük bir hakaret sayılılmaktaydı. Şüphesiz Azerbaycan'da farklı tarihi dönemlerde şapkanın sosyal ve folklorik konumunun araştırılması detaylı araştırmaların konusu olabilir, bu doğrultuda Azerbaycan'da erkek şapkalarının çeşitliliğini ele almayı, yaygın ve ünlü türlerini tanıtmayı amaçlıyoruz.
Şunu belirtmekte fayda var; Azerbaycan Türkçesinde şapka ve başörtülerine Başlıq denir ve erkek şapka çeşitleri dört genel kategoriye ayrılabilir: Börk, Arakçın, Sarıq ve Papaq.****
Qədim dövrlərdən bəri başın örtülməsi dünyanın əksər yerlərində böyük əhəmiyyət kəsb etmiş və papaq kişi geyimlərinin əsas tərkib hissələrindən biri olmuşdur. Azərbaycan bölgəsində papaq qoymaq mədəniyyəti müxtəlif tarixi dövrlərdə ciddi şəkildə üstünlük təşkil etmiş və 20-ci əsrin ortalarına qədər kişi geyimlərinin ayrılmaz tərkib hissəsi olmuşdur. Papaqsızlıq çılpaqlıq kimi qəbul edilir və adamın başından papaq çıxarmaq böyük təhqir sayılırdı. Şübhəsiz ki, Azərbaycanda müxtəlif tarixi dövrlərdə papağın ictimai və folklor cəhətindən öyrənilməsi geniş tədqiqat obyekti ola bilər. Bu istiqamətdə biz Azərbaycanda kişi papaqlarının müxtəlifliyinə toxunmaq, onun ümumi və məşhur növlərini tanıtmaq niyyətindəyik.
Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan türkcəsində kişi baş geyimi Başlıq adlanır və bunların növlərini dörd ümumi kateqoriyaya bölmək olar: Börk, Araxçın, Sarıq və Papaq.
 

Abstract With the start of the First World War, both sides of Azerbaijan were involved in an unwanted war between the Ottoman and Russian states. With the defeat of the allies of the Ottoman government, it was forced to leave Azerbaijan on both sides of the Aras River, and the field became more open for the invasion of the Armenian armed forces.
The Muslim Turks, in front of the invading Armenians, who attacked the Muslim areas to expand their borders, the government of "Araz Turk government" (Turkish Republic of Aras), "Daghlar government " (Republic of the Mountains) in Dagestan, "Qars Islam Shurasi" Kars Republic) in the Kars region in eastern Anatolia and "Akhiska Republic" in present-day Georgia and "Southwest Caucasus Government" (Southwest Caucasus Government) in the Caucasus and Eastern Anatolia and "Azerbaijan Republic" (Azerbaijan Republic / Equality State) ) set up.
These states were dissolved after the attack of the Bolshevik Russians and their lands were merged into the states of Azerbaijan, Georgia, Armenia and Turkey.
 

Abstract This article is a summary of the books "The formation process of the Persian language" and 
"Sahah Al-Ajam's Dictionary of Turkish Vocabulary".
In the general view of this article, it discusses the mutual influence of the three languages 
Turkish, Arabic and Persian, which have the most written works in the field of Islamic sciences, 
and explores the way the Persian language was formed under the influence of the Turkish 
language. The question here is when the Turks themselves had calligraphy before the coming 
of Islam. Why didn't they follow it? And at the same time, why did they pay so much attention 
to the Persian language? This issue is examined from the historical, linguistic, psychological 
and sociological point of view, and then the causes of the change in the history of this issue are 
discussed.
The main theory that this article aims to explain is that the Persian language is an innovative, 
simple and new language that was created in the 10th century AD (4 Hijri) in Mevra al-Nahr as 
a result of the mixing of the Arab, Sogdian and Turkic peoples of the region. Of course, this 
main theory is the result of a collection of sub-theories, which have been given by various 
Persian language researchers and experts and others. Of course, sub-theory does not mean that 
they are less important, each of them is a coherent and comprehensive theory that was presented 
by experts at a certain point in time, and finally, it is the set of these theories that leads us to 
present a more general theory. For example, when Saeed Nafisi says that the real homeland of 
the Dari (Persian) language is Khorasan and Mavral Nahr, and Pahlavi is in another area. Or 
when Dr. Shahrani writes that the mother tongue of no nation has not been Dari (Persian), in 
fact these theories are the result of a lifetime of efforts in this field. Apart from the issue of 
theories, even in the case of important statistical results, such a situation prevails. When 
Khanleri comes to the conclusion that there are no more than 200 simple verbs with 
reproductive ability in the Persian language, in fact, this conclusion is the result of his life. And 
similar to them, when the author of this article found 2,500 simple Turkish verbs and a total of 
26,000 transitive verbs in the Erek dictionary, in fact, this finding was the result of 15 years of 
work in preparing this dictionary. The meaning of saying these things is that each of these 
theories and even the statistical results are the result of a long effort of working on them and 
perhaps books have been researched and written to reach these theories, here 16 theories are 
given in general and Their results provide a possibility to present a more general theory. 

Abstract In this research, we are trying to reject Kasravi's claim that Sheikh Safi's poems are Azeri based on the Selseletolnasab manuscript. Then we try to show how the importance of the old dialect of Gilan was found by Sheikh Safi and Turkish Sufis of Azerbaijan, considering the importance of Sheikh Zahid Gilani. Investigations show that all investigations conducted in these couplets were conducted by Kasravi and his associates with the assumption that Azerbaijan is not a Turk..
 

Abstract Azerbaijan was in the territory of the Western Goy-Turks in the 6th century. At that time, the Turkic tribes in Azerbaijan lived side by side in a confederation: Huns, Sabirs, Kipchaks, Pechenegs, Avars, Khazars and Oghuzs. Of these, the closest tribe to the Goy-Turks was the Khazars. They have cooperated with the Huns throughout history, and when the Goy-Turks weaken, the Khazars take over and rely on the them instead. They are Turkic-speaking and keep the Turkish flag high. They treated other tribes fairly, but at the same time they put pressure on a number of tribes -the Bulgars and Hungarians- and caused them to migrate from Azerbaijan. They themselves were persecuted by other tribes and were forced to leave Azerbaijan due to the incessant wars of the Arabs. The Caspian Sea is called Khazar after them. They lived between the Caspian and the Black Seas, and their territory reached Azerbaijan. However, they repeatedly clashed with the Arab army in Azerbaijan, sometimes winning the war and sometimes losing: nevertheless, they maintained their dominance from Azerbaijan (Karabakh-Ardabil) to Mosul for several decades. The Khazars had a great influence on the calibration and enrichment of the literary Turkish language of Azerbaijan. Some have said that no trace of the Khazars remained in the past, but today we see before our eyes the abundance of decorative tools, dishes, agricultural tools and livestock equipment of the Khazars, which are exhibited in museums. Many of their buildings and architectural examples have been discovered. Those who once said that no trace of the Khazars remained are now amazed by the wealth of written works. Now we have several volumes of written books of the Khazars: in addition to stories, prayers and letters, we have a dictionary of one hundred thousand words. Here you will read the history of the Khazars, as well as an introduction to their literary works. The article is presented in the style of library research, citing the works of reputable historians and researchers.**** Azərbaycan 6-cı yüzildə göytürklərin qərb bölgələri içındə yer alır. Bu zaman Azərbaycanda konfedrasiya kımı bir-biri ilə yanaşı yaşayan türk boyları: hunlar, sabirlər, qıpçaqlar, peçeneqlər, avarlar, xəzərlər və oğuzlar mövcud idi. Bunların içindən göytürklərə daha yaxın olan boy xəzərlər idi. Onlar tarix boyu hunlarla işbirliyi etmişlər, göytürklər zəifələdiyi zaman xəzərlər başa keçmiş və göytürklərin yerini almışlar. Onların dili türkcə olaraq hökümət bayrağını uca saxlayırlar. Onlar başqa qəbilələrlə düzgün davranıb, eyni zamanda bir sıra qəbilələri − bulqarları, macarları əsarət altına alaraq Azərbaycandan köçmələrinə səbəb olurlar. Özləri də başqa qəbilələr tərəfindən sıxıntıya duçar olub, ərəblərin kəsilməz savaşlarına görə Azərbaycandan uzaqlaşmaq məcbüriyyətində qalırlar. Xəzər dənizi onların adına qoyulmuşdur. Onlar Xəzər dənizi ilə Qara dənız arasında yaşayır, bölgələri Azərbaycana qədər uzanırdı; ancaq dəfələrlə ərəb qoşunu ilə Azərbaycanda toqquşub, savaşı gah udub, gah da uduzmuşlar. Bununla belə neçə onilliklər Azərbaycandan (Qarabağ-Ərdəbildən) tutmuş Mosula qədər istilalarını saxlamışlar. Xəzərlər Azərbaycan türkcəsinin yerləşməsində və yazı dilinin zənginləşməsində böyük izlər qoymuşdurlar. Keçmişdə xəzərlərdən əsər qalmayıb söylənsə də bu gün xəzərlərin muzeylərdə sərgilənən qızıl, gumuş bəzək əşyaları, qab-qacaqları, əkinçilik və heyvançılıq alətləri və s. göz qabağındadır. Habelə çoxlu imarətlər və memarlıq numünələri də üzə çıxmışdır. Bir zamanlar xəzərlərdən heç bir əsər qalmayıb deyənlər bu gün yazılı əsərlərin xəzinəsi qarşında heyrətdə qalırlar. Neçə-neçə 100 mın sözə malik olan xəzərlərin böyük həcmdə yazılı kitabları: dastanları, duaları və məktubları əlimizdədir. Burada xəzərlərin tarixi ilə bərabər onların ədəbi əsərlərinin də tanıtımını oxuyacaqsınız. Məqalə kıtabxana axtarışları səviyyəsində olmaqla, alimlərin əsərlərindən istifadə edilmişdir.**** Azerbaycan, 6. yüzyılda Batı Göktürkleri topraklarındaydı. O zamanlar Azerbaycan'daki Türk kabileleri bir konfederasyon halinde yan yana yaşıyordu: Hunlar, Sabirler, Kıpçaklar, Peçenekler, Avarlar, Hazarlar ve Oğuzlar. Bunlardan Göktürklere en yakın kabile Hazarlardı. Tarih boyunca Hunlarla işbirliği yaptılar ve Göktürkler zayıfladığında Hazarlar yönetimi ele geçirdi ve onlara güvendi. Türkçe konuşurlar ve Türk bayrağını yüksekte tutarlar. Diğer kabilelere adil davranırlar, ancak aynı zamanda bir dizi kabileye -Bulgarlar ve Macarlar- baskı yaparlar ve onları Azerbaycan'dan göç etmeye zorlarlar. Kendileri de diğer kabileler tarafından zulüm gördüler ve Arapların aralıksız savaşları nedeniyle Azerbaycan'ı terk etmek zorunda kaldılar. Hazar Denizi, onların adıyla Hazar olarak anılır. Hazar ve Karadeniz arasında yaşıyorlardı ve toprakları Azerbaycan'a kadar uzanıyordu. Ancak, Azerbaycan'da Arap ordusuyla defalarca çarpıştılar, bazen savaşı kazandılar, bazen de kaybettiler: yine de, Azerbaycan'dan (Karabağ-Erdebil) Musul'a kadar birkaç on yıl boyunca hakimiyetlerini sürdürdüler. Hazarlar, Azerbaycan'ın edebi Türk dilinin kalibrasyonu ve zenginleştirilmesi üzerinde büyük bir etkiye sahipti. Bazıları, geçmişte Hazarlardan hiçbir iz kalmadığını söyledi, ancak bugün müzelerde sergilenen Hazarların bol miktarda dekoratif aleti, yemeği, tarım aleti ve hayvancılık ekipmanını gözümüzün önünde görüyoruz. Binalarının ve mimari örneklerinin çoğu keşfedildi. Bir zamanlar Hazarlardan hiçbir iz kalmadığını söyleyenler, şimdi yazılı eserlerin zenginliği karşısında hayrete düşüyorlar. Şimdi Hazarların birkaç ciltlik yazılı kitabına sahibi: hikayelere, dualara ve mektuplara ek olarak, yüz bin kelimelik bir sözlüğümüz var. Burada Hazarların tarihini ve edebi eserlerine bir giriş okuyacaksınız. Makale, saygın tarihçilerin ve araştırmacıların eserlerine atıfta bulunarak kütüphane araştırması tarzında sunulmuştur.

Abstract  The belief in the sacredness and totemism of the wolf among the Turks has been a long-standing issue, and in fact, it is common among all nations. As the famous mythologist Mircea Eliade believes: <<After a racial destruction, this is an animal associated with the moon that appears in the role of the "great ancestor of the people" and revives it. >> This happened to the female wolf "Asena: Ashina" among the Turks, and in fact, this name has entered the Turkic mythology as one of the names associated with the wolf and the moon. Addressing the issue of the antiquity of the wolf in Azerbaijan is something that can be examined through several lenses: archaeological discoveries, place names, proper names, literary works, and folklore, which we will discuss below.**** Türkler arasında kurdun kutsallığına ve totemizmine olan inanç uzun zamandır devam eden bir konudur ve aslında tüm uluslar arasında yaygındır. Ünlü mitolojist Mircea Eliade'nin inandığı gibi: <<Irksal bir yıkımdan sonra, bu, "halkın büyük atası" rolünde beliren ve onu canlandıran ay ile ilişkilendirilen bir hayvandır. >> Bu, Türkler arasında dişi kurt "Asena: Ashina"nın başına geldi ve aslında bu isim, kurt ve ay ile ilişkilendirilen isimlerden biri olarak Türk mitolojisine girmiştir. Azerbaycan'da kurdun antikliği konusunu ele almak, birkaç mercekten incelenebilecek bir şeydir: arkeolojik keşifler, yer adları, özel adlar, edebi eserler ve folklora bağlı aşağıda açıklamamız .**** Türklər arasında qurdun müqəddəsliyinə, totemizminə inam çoxdan davam edən bir mövzudur və əslində bütün xalqlar arasında geniş yayılmışdır.  Məşhur mifoloq Mirça Eliadenin inandığı kimi: <<İrqi dağıntıdan sonra bu, "xalqın ulu əcdadı" rolunda görünən və onu canlandıran Ayla əlaqəli bir heyvandır.  >> Bu, türklər arasında "Asena: Aşina" dişi canavarının başına gəldi və əslində bu ad türk mifologiyasına qurd və ayla bağlı adlardan biri kimi daxil oldu.  Azərbaycanda canavarın qədimliyi məsələsinə toxunmaq bir neçə prizmadan baxmaq olar: aşağıda izahatımız arxeoloji tapıntılar, yer adları, xüsusi adlar, ədəbi əsərlər və folklor əsasındadır.

Abstract In this article, we talk about the Damghas of the Turks throughout history, which have a life as long as the life of the Turks. The use of ancient Turkish tombs everywhere in the Iranian plateau and the ancient civilizations of the region shows their active presence in the thinking of "ancient Turks" and its transfer to other places and among other ethnic groups, which is a strong proof of the active presence of "Turks" in the Iranian plateau. and Azerbaijan and other regions". The discovery of signs of the beginning of the conversion of Damghas into writing can be seen in the ancient works of Azerbaijan, as well as Sumerian and Elamite discoveries. In this article, the historical course of the transformation of Damghas into the Orkhon alphabet is discussed.////// Bu yazıda türklərin ömrü qədər ömrü olan türk tarixi damğalarından bəhs edirik. İran yaylasının və bölgənin qədim sivilizasiyalarının hər yerində qədim türk məzarlarından istifadə edilməsi onların “qədim türklər” təfəkküründə fəal iştirakını və onun başqa yerlərə və başqa etnik qruplar arasında köçürülməsini göstərir ki, bu da onun fəallığının güclü sübutudur. İran yaylasında və Azərbaycan və digər bölgələrdə “türklərin” olmasına dəlildir. Damğasın yazıya çevrilməsinin başlanğıcının əlamətlərinin aşkar edilməsini Azərbaycanın qədim əsərlərində, eləcə də Şumer və Elam kəşflərində görmək olar. Bu yazıda Damğasın Orxon əlifbasına çevrilməsinin tarixi gedişatından bəhs edilir./////// Bu yazımızda tarih boyunca Türklerin ömrü kadar uzun bir ömrü olan Türk Damgalarından bahsediyoruz. İran platosunun her yerinde eski Türk mezarlarının kullanılması ve bölgedeki eski uygarlıkların "eski Türkler" düşüncesinde etkin bir şekilde varlık göstermesi, başka yerlere ve diğer etnik gruplara aktarılması da bu etkin varlığın güçlü bir kanıtıdır. İran platosunda, Azerbaycan'da ve diğer bölgelerde "Türklerin" varlığı. Damghas'ın yazıya dönüşmeye başladığına dair işaretlerin keşfi, Sümer ve Elam keşiflerinin yanı sıra Azerbaycan'ın eski eserlerinde de görülebilir. Bu makalede Damgas'ın Orhun alfabesine dönüşümünün tarihsel seyri ele alınmaktadır.