Ṣafī al-Dīn al-Urmawī, renowned for his seminal works, innovative theories, and contributions to 
Eastern music theory, is regarded as the founder of a new era in the history of Eastern musical 
thought. He studied mathematics, music, rational sciences, literature, history, astronomy, 
calligraphy, and jurisprudence at the Mustansiriyya Madrasa in Baghdad. During his lifetime, he 
gained the attention of state officials and was appointed as a manuscript scribe (mustansikh) at 
the Abbasid court library under Khalifa al-Mustaʿsim bi-llah and later as the head of the chancery 
(diwan al-inshaʾ) during the Ilkhanate period. Known by the epithet " Ṣāḥib al-Adwār", al
Urmawī is frequently cited as an authoritative source in numerous works on music history and 
theory written in Arabic, Turkish, and Persian, owing to his groundbreaking theories and 
innovations presented in his two major treatises: al-Adwār fī al-Mūsīqī (Kitāb al-Adwār) and al
Risāla al-Sharafiyya fī al-Nisab al-Taʾlīfiyya (al-Risāla al-Sharafiyya). An analysis of al
Urmawī’s works reveals his precise knowledge of topics such as the definition and characteristics 
of naghme (musical tones), dastan (musical notes), their intervals and proportions, ajnās and their 
ratios, adwār mashhūra (well-known cycles), Ud tunings and adwār Iqaʿi (cycles rhythmic). This 
study, which adopts a descriptive-analytical approach and relies on library research and 
musicological analysis, examines the Iqaʿat (rhythmic cycles) and their descriptions in al
Urmawi’s two works Kitāb al-Adwār and al-Risāla al-Sharafiyya and interprets them using 
modern musical notation. The findings demonstrate that Urmawī explained the following 
rhythmic cycles—saghil awwal, saqil sani, khafif saqil, saqil ramal, ramal, khafif ramal, muḍaʿaf 
ramal, hazaj, fakhti, and fakhti zaid—using two distinct methods: the atanin system and prosodic 
(َafʿal ʿaruḍi) terminology. A key observation is that there are discrepancies between some of the 
rhythmic cycles described in Urmawi’s two works, both in terms of the temporal unit value within 
each cycle and in the arrangement or pattern of cycles sharing the same temporal unit. For 
instance, the cycles khafif saqil, khafif ramal and hazaj are described with differing temporal 
values in the two texts, whereas ramal, hazaj (second form), and fakhti, despite having identical 
temporal values, are presented with distinct patterns. Furthermore, the saqil awwal cycle 
maintains the same temporal value and pattern in both works. Additionally, the saqil sani cycle, 
described in al-Risāla al-Sharafiyya as equivalent to 8 temporal units, is presented in Kitāb al
Adwār with the same pattern but as two consecutive cycles totaling 16 temporal units. ****
 
Səfiəddin Urməvi, qiymətli əsərlərin müəllifi, yeni nəzəriyyələrin təqdimatçısı və Şərq musiqisi 
nəzəriyyəsində innovasiyaları ilə Şərq musiqisi tarixində yeni bir dövrün banisi kimi tanınır. O, 
Bağdadın Müstənsiriyyə məktəbində riyaziyyat, musiqi elmi, həmçinin əqli elmlər, ədəbiyyat, tarix, 
astronomiya, xəttatlıq və fiqh sahələrində təhsil almışdır. Yaşadığı dövrdə dövlət rəsmilərinin 
diqqətini cəlb edən Urməvi, Müstəsim-Billah dönəmində Abbasilər saray kitabxanasının müstənsixi 
(nüsxəçi), Elxanilər dövründə isə Divan-ül İnşanın rəisi təyin edilmişdir.  “Sahib-ül Ədvar” ləqəbi 
ilə tanınan Urməvi, iki əsas əsəri olan “əl-Ədvar fi-l Musiqi” (Kitab-ül Ədvar) və “ər-Risalətüş
Şərəfiyyə fi-n Nisbətit-Tə’lifiyyə” (ər-Risalətüş-Şərəfiyyə) vasitəsilə təqdim etdiyi yenilikçi 
nəzəriyyələrə görə ərəb, türk və fars dillərində yazılmış musiqinin tarixi və nəzəriyyəsinə dair 
əsərlərdə etibarlı mənbə kimi istinad edilmişdir. Urməvinin əsərlərinin təhlili göstərir ki, o, səsin 
tərifi və xüsusiyyətləri, dəstanlar (pərdələr) və onların ölçüləri, cinslər və nisbətləri, aralıq və 
nisbətləri məşhur dövrlər, udun köklənməsi və iqayi (ritmik) dövrlər kimi mövzular üzrə dəqiq 
məlumatlar vermişdir. Bu məqalənin məqsədi təsviri-təhlili xarakter daşıyan və kitabxana 
araşdırmaları ilə musiqili təhlil metodları vasitəsilə toplanmış məlumatlar əsasında Urməvinin 
“Kitab-ül Ədvar” və “ər-Risalətüş-Şərəfiyyə” əsərlərində iqayi dövrləri tədqiq edib onların müasir 
not yazısı sistemi ilə izahını araşdırmaqdır. Araşdırma göstərir ki, Urməvi “Kitab-ül Ədvar” və “ər
Risalətüş-Şərəfiyyə” əsərlərində müzakirə etdiyi səqil-i əvvəl, səqil-i sani, xəfif səqil, səqil rəml, 
rəml, xəfif rəml, müzaaf rəml, həzəc, faxti və faxti zaid kimi ritmik dövrləri iki fərqli üsulla, yəni 
ətənin və əruz əf’alı vasitəsilə izah etmişdir. Digər vacib nəticə ondan ibarətdir ki, Urməvinin hər 
iki əsərində təsvir olunan bəzi ritmik dövrlər arasında zaman vahidlərinin sayı və ya eyni zaman 
vahidi daxilində düzülüş nümunələri baxımından fərqlər müşahidə edilir. Xəfif səqil, xəfif rəml və 
həzəc dövrləri hər iki əsərdə fərqli zaman dəyərləri ilə izah olunmuşdur. Rəml, həzəc (ikinci 
forması) və faxti eyni zaman vahidlərinə malik olsalar da fərqli nümunələrlə təqdim edilmişdir.  Bu 
fərqlərə əlavə olaraq, hər iki əsərdə Səqil-i əvvəl dövrənin eyni zaman dəyərinə və nümunəsinə 
malik olduğu aşkar edilmişdir. Həmçinin, “ər-Risalətüş-Şərəfiyyə”də 8 zaman vahidinin dəyərinə 
bərabər olan Səqil dövrə “Kitab-ül Ədvar”da da eyni naxışla, lakin onun iki dövrəsinə bərabər, 16 
zaman vahidinin dəyərinə bərabər təsvir edilmişdir .****
 
Şark musiki nazariyatı tarihinde telif ettiği kıymetli eserler ve ortaya koyduğu anlayış ve 
yöntemlerle yeni bir dönemin kurucusu olarak bilinen Urmevî, riyâzî ve mûsikî ilminin yanı sıra 
Bağdat’ta Müstansıriyye Medresesi’nde Aklî ilimler, edebiyat, tarih, ilm-i nücûm, hat ve fıkıhta 
kendini geliştirip yaşadığı devletler döneminde, devlet erkanının dikkatini çekerek, Müsta‘sım
Billâh döneminde Abbasi sarayında kütüphane müstensihi, İlhanlı döneminde ise Cüveyni 
tarafından da Divan-ı inşa’nın başına getirilerek görev yapmıştır. “Sahibü’l-Edvar” lakabıyla anılan 
Urmevî, ortaya koyduğu yeni mûsikî anlayışı ve telif ettiği Kitâbü’l-Edvâr ve er-Risâletü’ş
Şerefiyye fi’n-Nisebi’t-Te’lifiyye adlı eserleri ile kendisinden sonra kaleme alınan birçok Arapça, 
Türkçe ve Farsça yazılan esere kaynaklık etmiştir. Urmevî’nin telif ettiği eserlerin içeriğine 
bakıldığında nağmenin tarifi ve özellikleri, perdeler, aralıklar ve oranları, cinsler ve oranları, 
meşhûr devirler, düzenler ve îkâ‘î devirler gibi konular hakkında detaylı bilgiler verdiği 
anlaşılmaktadır. Betimsel nitelikli olup verilerinin kaynak tarama ve müziksel analiz yöntemleriyle 
elde edilen bu çalışmanın amacı, Urmevî tarafından Kitâbü’l-Edvâr ve er-Risâletü’ş-Şerefiyye fi’n
Nisebi’t-Te’lifiyye adlı eserlerde hangi îkâ‘î devirlerin ele alındığı, ele alınan îkâ‘î devirlerin hangi 
yöntemlerle tarif edildiğini inceledikten sonra bu îkâ‘î devirleri günümüz nota yazım sistemiyle 
izah etmektir. Bu araştırma ve çalışmanın sonucunda Urmevî’nin Kitâbü’l-Edvâr ve Risale-i 
Şerefiyye’de ele aldığı Sakil-i Evvel, Sakil-i Sani, Hafif Sakil, Sakil Remel, Remel, Hafif Remel, 
Muzâ‘af Remel, Hezec, Fâhtî ve Fâhtî-i Zâid îkâ‘î devirlerini etânin yöntemi ve tef‘ileleri 
kullanarak farklı iki şekilde izah ettiği anlaşılmıştır. Bir diğer önemli husus ise Urmevî’nin her iki 
eserinde de tarif ettiği bazı îkâ‘î devirler arasında zaman değeri ve zaman değeri aynı olsa bile 
kalıpları açısından farklılıkların olduğu anlaşılmıştır. Hafif Sakil, Hafif Remel ve Hezec îkâ‘î 
devirleri bahsi geçen iki eserde farklı zaman değerleriyle tarif edilmişken Remel, Hezec (ikinci 
şekli) ve Fâhtî îkâ‘î devri de aynı zaman değerlerine sahip olmalarına rağmen farklı kalıplarla tarif 
edildiği tespit edilmiştir. Bu farklılıkların yanı sıra Sakil-i Evvel îkâ‘î devrinin her iki eserde de 
aynı zaman değeri ve kalıba sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Risale-i Şerefiyye’de tarif edilen 
8 zamanlı Sakil-i Sani îkâ‘î devri Kitâbü’l-Edvâr’da aynı kalıpla ancak iki devrine eşit olarak, yani 
16 zamanlı şeklinde tarif edildiği tespit edilmiştir.