This article presents a comparative analysis of Irano- and Turan-Turkic myths. Iranian heroic legends are often reflected in Ferdowsi's epic poem “Shahnameh“. In general, Iranian history attributed to Persians since the Achaemenid period consists entirely of fabricated events, an Iranianized chronicle of numerous historical events and heroes belonging to the Turanian and Semitic peoples. Events and personalities related to the pre-Achaemenid Pishdad and Kayani dynasties are myths composed of fabricated events, devoid of any connection to historical reality. When giants depicted as enemies in Iranian legends are mentioned, they are referring to the Turs, the Turks. The Persian legends about giants reflect actual historical events. Although modern Iranists describe the nomadic Tur tribes as Iranian-speaking tribes, Ferdowsi in his “Shahnameh“ unequivocally confirms that the Turs were Turks and that Turan was the land of the Turks. Iranian heroic legends, based on myths in the Avesta, depict a centuries-long struggle between foreign Indo-Iranian Aryan tribes and local Turan-Turkic tribes called giants. In historical literature, these are known as the Irano-Turanian wars.*****
Bu makale, İranön ve Turan-Türk mitlerinin karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. İran kahramanlık efsaneleri genellikle Firdevsi'nin destansı şiiri “Şehname”de yansıtılmıştır. Genel olarak, Ahameniş döneminden bu yana Perslere atfedilen İran tarihi, tamamen uydurulmuş olaylardan ibaret olup, Turan ve Sami halklarına ait birçok tarihi olay ve kahramanın İranlaştırılmış bir tarihçesinden oluşur. Ahameniş öncesi Pişdad ve Kayani hanedanlarıyla ilgili olaylar ve kişilikler, tarihsel gerçeklikle hiçbir bağlantısı olmayan uydurma olaylardan oluşan efsanelerdir. İran efsanelerinde düşman suretinde tasvir edilen devlerden bahsedildiğinde, Turlar, yani Türkler dikkate alınır. Perslerin devler hakkındaki efsanesi, gerçek tarihsel olayları yansıtır. Modern İranistler, göçebe Tur kabilelerini her ne kadar İran dilli kabileler olarak tanımlasalar da, Firdevsi “Şehname” eserinde Turların Türk olduğunu ve Turan’ın Türklerin ülkesi olduğunu hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde doğrular. Avesta’daki mitlere dayanan İran kahramanlık efsanelerinde, yabancı Hint-İran Aryan kabileleri ile devler olarak adlandırılan yerel Turan-Türk kabileleri arasında yüz yıllarla devam eden bir mücadele yansıtılmaktadır. Tarih literatüründe bunlara İran-Turan savaşları denir.****
Bu məqalədə İran və Turan-türk miflərinin müqayisəli təhlili verilir. İranın qəhrəmanlıq əfsanələri əsasən Firdovsinin “Şahnamə” epik poemasında öz əksini tapmışdır.
Ümumiyyətlə, Əhəmənilər dövründən başlayaraq farslara aid edilən İran tarixi turanlı və sami xalqların bir çox tarixi hadisələrinin və qəhrəmanlarının başdan-başa saxtalaşdırılaraq iranlılaşdırılmış tarixindən ibarətdir. Əhəmənilərə qədərki Pişdadian və Kəyanilər sülalələri ilə əlaqədar hadisə və şəxsiyyətlər isə tarixi gerçəkliklə heç bir əlaqəsi olmayan uydurulmuş tarixi hadisələrdən ibarət əfsanələrdir.
İran əfsanələrində düşmən obrazında təqdim olunan devlər dedikdə turlar, yəni türklər nəzər də tutulur. Farsların devlər haqqındakı əfsanəsi gerçək tarixi hadisələri əks etdrir.
Müasir iranistlər köçəri adlandırdıqları tur tayfalarını iran dilli tayfalar kimi qələmə versələr də Firdovsi “Şahnamə” əsərində turların türk olduğunu və Turanın da türklərin ölkəsi olduğunu heç bir şübhəyə yer qoymadan təsdiq edir. Kökünü Avestadaki miflərin təşkil etdiyi İran qəhrəmanlıq əfsanələrində yadelli hind-iranlı ari tayfaların devlər adlandrılan yerli turanlı-türk tayfalarına qarşı uzun illər ərzində davam edən mübarizəsi öz əksini tapmışdır. Tarixi ədəbiyyatda bu İran-Turan müharibələri adlanır.