این مجله به انتشار مقالات علمی- تحقیقی درباره تورکولوژِی، تاریخ و فرهنگ آذربایجان و ترکان می پردازد. مرکز نشر این مجله شهر اورمیه می باشد.

Ənənəvi Türk Dastan Qəhrəmanları və Həzrəti Əli قهرمانان حماسی سنتی ترک و حضرت علی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه خزر

چکیده
حوزه فولکلور (halkbilim) در مورد تصویر حضرت علی به عنوان قهرمان حماسی ترک در متون، خیلی کم بررسی شده است. در متون فولکلوریک، حضرت علی معمولاً با ویژگی‌های قهرمانان حماسی ترک مانند دده قورقود، اوغوز خان، ماناس و گاهی هم کوراوغلو توصیف می‌شود. قهرمان ما با فریادهای جنگجویانه‌اش ، قدرت بدنی، حالات عصبی و خشمگین، کرامات و معجزات، اسب و شمشیرش یک کل واحد را تشکیل می‌دهد. این متون از جنبه‌های بسیاری قابل بررسی هستند، اما حضرت علی به عنوان تیپ قهرمان حماسی مورد تحقیق قرار نگرفته است. سعی ما در این مقاله این است که بخشی از متون مربوط به حضرت علی را بررسی کند، با تکیه بر سنت قهرمانی حماسی ترک و مقایسه با آن، نشان دهد که در متون فولکلوریک، حضرت علی نه به عنوان امام، بلکه بیشتر شبیه به یک قهرمان حماسی ترک توصیف شده است. این کار باعث می‌شود دیدگاه به حضرت علی تغییر کند و هم به عنوان امام و هم به عنوان قهرمان حماسی ترک دیده شود.

Xalqşünaslıqda Həzrəti Əlinin mətnlərdə türk dastan qəhrəmanı obrazı mövzusu çox işlənilməmişdir. Xalqşünaslıq mətnlərində Həzrəti Əli adətən Dədə Qorqud, Oğuz Xaqan, Manas, bəzən də Koroğlu və s. kimi türk dastan qəhrəmanlarının xüsusiyyətləri ilə təsvir edilməkdədir. Qəhrəmanımızın nərə çəkməsi, gücü, əsəbi halları, kəramətləri, atı və qılıncı ilə bir bütöv təşkil etməkdədir. Bir çox cəhətdən işlənilməsi mümkün olan bu mətnlərdə Həzrəti Əli dastan qəhrəmanı tipi olaraq araşdırılmamışdır. Məqaləmizin vəzifəsi Həzrəti Əli haqqındakı mətnlərin bir qismini incələmək, türk dastan qəhrəmanlığı ənənəsini əsas götürərək müqayisə aparıb Həzrəti Əlinin xalqşünaslıq mətnlərində imam kimi deyil, daha çox türk dastan qəhrəmanı kimi təsvir edildiyini göstərməkdir. Bu sayədə məqaləmiz Həzrəti Əliyə baxış bucağını dəyişdirərək ona həm də türk dastan qəhrəmanı kimi baxılmasını təmin edəcəkdir.
Məqaləni yazarkən axtarış-tarama və müqayisə metodlarından istifadə etdik. Bu sayədə bir çox mətnə çatmaq şansı əldə edə bildik. Məqaləmizi yazarkən yalnız Azərbaycandan toplanmış mətnləri deyil, Türkiyədən toplanmış cəngnamələri də əsas götürdük. Lakin düzgün müqayisə apara bilmək üçün türk dastanlarına, Həzrəti Əli haqqında yazılmış cəngnamələrə, elmi məqalələrə də müraciət etdik.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

TRADİTİONAL TURKİC EPİC HEROS AND HZ.ALİ

نویسنده English

Aynur Gazanfargizi
xezer university
چکیده English

The subject of Turkic hero image of Hz.Ali is not been reserached in folklore. Generally Hz.Ali compared with the |Turkic heros of Dede Korkut, Oğuz Kağan, Manas and sometimes with Koroghlu and etc in folkloric texts. Hero form a wholeness with yell, power, angry moods, miracles, horse and sword. Despite the texts about Hz.Ali it could be processed in many sides, were researched only from the side of imamate. The task of state to analyze some of the texts about Hz.Ali, and making a comparison, based on the turkic heroic epos tradition, to show that, Hz.Ali described in the folkloric texts not as imam but like Turkic epic hero. In this way the state will change the perspective to accept Hz Ali not only imam, but also as a hero of turkic epos.
We used search scanning and comparison method in the article.In this way we had the chance to access many texts. While writing the article we based not only the texts collected form Azerbaijan, also based on the battletexts (cenkname) collected from Trukey. Generally we applied the batlle texts about Hz.Ali, scinetific articles also.

کلیدواژه‌ها English

Folklore
Hz.Ali
epic hero
horse of hero
sword of hero
miracles of hero
birth of hero