این مجله به انتشار مقالات علمی- تحقیقی درباره تورکولوژِی، تاریخ و فرهنگ آذربایجان و ترکان می پردازد. مرکز نشر این مجله شهر اورمیه می باشد.

تاریخچه آموزش و زبان نوشتاری ترکی در آذربایجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

محقق تاریخ و فرهنک آذربایجان

چکیده
مقاله به پیشینه تاریخی زبان و ادبیات ترکی در آذربایجان از دوران خانات تا پایان حکومت پهلوی می‌پردازد. زبان ترکی در دوره‌هایی چون صفویه و قاجار، زبان دربار، ارتش و بخش بزرگی از مردم بود و شاعران برجسته‌ای به آن سرودند. با آغاز جنگ جهانی اول و ظهور جریان‌های فارس‌گرا، هویت ترکی به چالش کشیده شد. تأسیس مدارس ترکی توسط رشدیه، جنبش مشروطه و سپس حکومت خودمختار آذربایجان در سال ۱۳۲۴ از نقاط عطف این زبان هستند. با روی کار آمدن رضاشاه، سیاست فارسی‌سازی اجباری در مدارس و ادارات اجرا شد و زبان ترکی ممنوع گردید. پس از شهریور ۱۳۲۰ و سپس در دوران پهلوی دوم، اگرچه محدودیت‌ها ادامه یافت، اما فعالیت‌های ادبی و فرهنگی چون سرودن اشعار ترکی توسط شهریار و سهند، چاپ کتاب دده قورقود و تأسیس نشریاتی چون وارلیق، نشان‌دهنده تداوم هویت زبانی است. با وجود آزادی‌های نسبی پس از انقلاب اسلامی، هنوز آموزش رسمی زبان ترکی در مدارس ایران وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

History of education and written language of Azerbaijani Turkish in Iranian Azerbaijan

نویسنده English

Tohid Malekzadeh
researcher on History and culture of Azerbaijan
چکیده English

The article reviews the history of the Turkish language and literature in Azerbaijan from the Khanates period to the end of Pahlavi rule. During the Safavid and Qajar eras, Turkish served as the language of the court, the army, and the general public. After World War I, Persian-centric nationalist movements gained ground. Key milestones include Rashidiyya's Turkish-medium schools, the Constitutional Revolution, and the autonomous government in South Azerbaijan in 1945. Under Reza Shah, forced Persianization led to the official ban on Turkish. Despite continued restrictions under Mohammad Reza Shah, literary efforts by poets like Shahriar and Sehend, and publications such as the Dede Qorqud epic, helped preserve the language. Following the 1979 revolution, relative cultural freedom emerged, yet Turkish still lacks official status in Iran's educational system.

کلیدواژه‌ها English

Azerbaijani Turkish language
Persianization
Azerbaijani ethnic identity
Constitutionalism
education