میرزا محمود غنی زاده سلماسی: از مشروطه خواهی تا باستانگرایی
صفحه 1-29
توحید ملک زاده دیلمقانی
چکیده میرزا محمود غنیزاده سلماسی (۱۲۹۶ق–۱۳۱۳ش) فرزند میرزا غنی، در دیلمقان سلماس متولد شد. جدش حاج ملا رضای سلماسی از علمای پیرو شیخ احمد احسائی بود. تحصیلات ابتدایی را در مکتبخانه آغاز کرد و سپس به تجارت پرداخت. از جوانی با روزنامه حبلالمتین مکاتبه داشت و با میرزا سعید سلماسی و طالبوف تبریزی دوست بود.
در سال ۱۳۲۵ق روزنامه «فریاد» را به دو زبان ترکی و فارسی در ارومیه منتشر کرد و در تأسیس دارالایتام اورمیه نقش داشت. در آستانه به توپ بستن مجلس به تبریز آمد، در نشریه «شورای ایران» مقاله نوشت، منشیگری ستارخان را برعهده گرفت و به عضویت انجمن ایالتی آذربایجان انتخاب شد. اداره روزنامه انجمن (ارگان انجمن ایالتی) از شماره ۳۸ تا ۱۱۱ به او واگذار شد. نشریه فکاهی «بوقلمون» را در ۱۳۲۷ق منتشر کرد. با اشغال آذربایجان توسط روسها، جمعیت وطنخواهان را تشکیل داد و مدیریت روزنامه «شفق» را از شماره ۱۶ برعهده گرفت. در ۱۳۲۸ق نشریه «محاکمات» را منتشر کرد و از ۱۳۲۹ق مأمور تشکیل عدلیه سلماس شد.
پس از درگیریهای عاشورای ۱۳۳۰ق به عثمانی مهاجرت کرد و در استانبول اشعار و مقالات ضد روس و انگلیس نوشت. سپس به آلمان دعوت شد و در کمیته دفاع ملی و مجله «کاوه» فعالیت کرد. در برلن به تصحیح متون کهن (سفرنامه ناصرخسرو، رباعیات خیام) پرداخت و آثارش مورد تحسین ادوارد براون و محمد قزوینی قرار گرفت. در پاسخ به درخواست مجله ایرانشهر، رسالهای در رد روشنیبیگ و بخشی از تاریخ آذربایجان خود را فرستاد.
در ۱۳۰۴ش به تبریز بازگشت و امتیاز نشریات «دور جدید» و «سهند» را گرفت. سهند ارگان دموکراتها بود، اما با استقرار دیکتاتوری رضاشاه، غنیزاده به ترجمه مطالب خنثی روی آورد و مورد انتقاد خوانندگان قرار گرفت. در ۱۳۱۱ش ریاست انجمن ادبی تبریز را برعهده داشت و مأمور ترجمه «حماسه ملی ایران» شد که ناتمام ماند. در ۱۳۱۳ش در ۵۷ سالگی در تبریز درگذشت. روزنامه سهند تا ۱۳۱۷ش ادامه یافت.

